Risk Değerlendirmesi Nasıl Yapılır? 6 Adımda Ekip, Analiz ve Kayıt

Güncelleme: Ekim 2026

Altı adım, bir ekip ve bir kayıt: risk değerlendirmesi nasıl yapılır sorusunun özeti bu kadar kısadır. Önce işverenin başında olduğu ekip kurulur, ardından işyerine ait bilgiler toplanır. Sonra tehlikeler sahada tanımlanır, riskler analiz edilip derecelendirilir, kontrol tedbirleri seçilir ve hepsi yazılı kayda geçirilip izlenir. Kayıt, tehlike sınıfına göre en geç 2, 4 ya da 6 yılda bir yenilenir.

Bu akış, 2026’da İstanbul Anadolu Yakası’nda Dudullu’daki bir matbaadan Kartal’daki bir depoya kadar her işyerinde uygulanabilir. Her adımda gereken kişiyi, belgeyi ve en sık yapılan hatayı yazdık; sonda hazır bir kayıt şablonu var.

Adım 1: Ekip Nasıl Kurulur?

Risk değerlendirmesinden işveren sorumludur, ama işi tek başına yapmaz. Ekipte işveren veya vekili, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi, çalışan temsilcisi ve destek elemanı yer alır. Gerekirse bölümleri iyi bilen ustabaşı gibi çalışanlar da ekibe katılır. Ekibin kim olduğu yazılı olarak belirlenir ve dokümanın başında yer alır.

İşverenin yeri

İşveren ekibin başıdır; kaynağı ayıran ve tedbirlere karar veren kişi odur, büyük işletmelerde bu rolü işveren vekili üstlenebilir. Önemli olan, ekip toplandığında karar verme yetkisi olan birinin masada bulunmasıdır. Yetkisi olmayan bir ekip, tespit yapar ama tedbiri hayata geçiremez. Bu yüzden ilk toplantının davetini işverenin kendisi yapması bile ekibe güçlü bir mesaj verir.

Uzman ve hekimin katkısı

İş güvenliği uzmanı yöntemi kurar ve saha gözlemini yönetir. İşyeri hekimi sağlık gözetimi bulgularını, örneğin işitme testi sonuçlarını, değerlendirmeye taşır. Uzmanınız henüz görevlendirilmediyse önce iş güvenliği uzmanı görevlendirme yazımızdaki adımları tamamlamak gerekir. Hekimin katılımı, gürültü ya da toz gibi sağlıkla ilgili risklerin doğru derecelendirilmesini sağlar.

Destek elemanı sayısı

Destek elemanları acil durum planından gelir: arama-kurtarma-tahliye ve yangınla mücadele için ayrı ayrı belirlenir. Az tehlikelide 50, tehlikelide 40, çok tehlikelide 30 çalışana kadar 1 kişi yeterlidir; aşan her 50, 40 veya 30 çalışan için bir kişi eklenir. 10’dan az çalışanlı az tehlikeli işyerinde tek kişi yeterli olabilir.

En sık yapılan hata: ekibi kâğıt üstünde kurup sahaya yalnız uzmanı göndermek. Makineyi en iyi tanıyan kişi o makinenin başında çalışan kişidir; çalışan temsilcisi turda yoksa tehlikelerin bir kısmı hiç kayda geçmez.

Adım 2: Hangi Bilgiler Önceden Toplanır?

Sahaya çıkmadan önce masaya işyerinin fotoğrafını koyacak bilgiler gelir. Tehlike sınıfı, çalışan sayısı ve vardiya düzeni, işyeri krokisi, makine ve ekipman listesi, kullanılan kimyasallar, geçmiş kaza ve ramak kala kayıtları, sağlık gözetimi sonuçlarının genel bulguları ve mevcut talimatlar bu dosyanın parçasıdır. Eksik bilgi, eksik değerlendirme demektir.

Tehlike sınıfı ve çalışan sayısı

Bu iki bilgi, değerlendirmenin hem ölçüsünü hem takvimini belirler. Sınıfınızı bilmiyorsanız tehlike sınıfı nedir yazımızdan başlayın. Çalışan sayısı ise destek elemanı, ilkyardımcı ve İSG kurulu gibi eşiklerin aşılıp aşılmadığını gösterir; 50 çalışan, kurul için kritik eşiktir. Sayı yaklaştıkça bu eşikleri önceden not etmek, sonradan telaşla belge tamamlamayı önler.

Kayıtlardaki ipuçları

Geçmiş kaza ve ramak kala kayıtları, sahada nereye bakılacağını gösteren en değerli haritadır. Aynı bölümde tekrar eden olaylar varsa değerlendirme oradan başlar. Sağlık gözetimi bulguları ise gizlilik kurallarına uygun biçimde, kişi adı olmadan genel eğilim olarak kullanılır. Örneğin bir bölümde işitme bulgularının arttığını bilmek, o bölümün gürültü riskine yeniden bakmayı gerektirir.

Adım 3: Tehlikeler Sahada Nasıl Tanımlanır?

Tehlikeler masa başında değil, sahada bölüm bölüm yürünerek tanımlanır. Ekip her bölümde makineleri, yerleşimi, zemin ve geçişleri, elektrik tesisatını, gürültü ve tozu, kimyasal kullanımını ve çalışma biçimini gözlemler. Çalışanlarla kısa görüşmeler yapılır. Her tehlike, bulunduğu yer ve etkilediği kişilerle birlikte not edilir.

Bölüm bölüm yürümek

Tur, işyerinin krokisine göre planlanır ve hiçbir bölüm, küçük ya da az kullanılıyor diye atlanmaz. Depo, kazan dairesi, çatı ve bakım alanı gibi az girilen yerler özellikle listeye eklenir. Vardiyalı işyerinde en az bir tur, gece vardiyasının çalışma koşullarını görecek şekilde düzenlenir. Gece ışık, yorgunluk ve ekip sayısı değişir; gündüz görülmeyen riskler o saatlerde ortaya çıkar.

Çalışanı dinlemek

“Burada en çok neye dikkat ediyorsunuz?” sorusu, çoğu zaman en kıymetli tespiti getirir. Çalışanların göz göre göre alıştığı küçük riskler, dışarıdan gelen birinin ilk bakışta fark etmeyeceği türdendir. Bu yüzden görüşme turun ayrılmaz parçasıdır. Görüşmede söylenenler isimsiz not edilir; amaç suçlu bulmak değil, tehlikeyi görmektir.

Özel gruplar

Genç, yaşlı, gebe veya emziren, engelli çalışanlar ile işe yeni başlayanlar ayrıca değerlendirilir. Aynı tehlike bu gruplar için farklı sonuç doğurabilir. Gürültülü bölümlerde çalışanların işitme testinden, yani odyometriden geçirilmesi de hekimle birlikte planlanır. Bu grupların listesi, sağlık gözetimi kayıtlarıyla karşılaştırılarak çıkarılır.

Adım 4: Riskler Nasıl Analiz Edilir ve Derecelendirilir?

Her tehlike için iki soru sorulur: bu tehlike zarara yol açabilir mi, açarsa sonuç ne kadar ağır olur? Olasılık ve şiddetin birleşimi riskin derecesini verir. İşyerinin yapısına uygun bir yöntem seçilir; matris ya da puanlama yöntemleri yaygındır. Önemli olan, yöntemin tüm işyerinde tutarlı uygulanmasıdır.

Risk değerlendirmesi nasıl yapılır sorusunda derecelendirme mantığı şu tabloda özetleniyor:

Risk derecesi	Ne anlama gelir	Ne yapılır
Yüksek	Ağır sonuç ve gerçek olasılık	Tedbir alınana kadar iş durdurulabilir
Orta	Yönetilebilir ama göz ardı edilemez	Tedbir planlanır, sorumlu ve tarih atanır
Düşük	Mevcut önlemlerle kontrol altında	İzlenir, değişiklikte yeniden bakılır

Yöntem seçimi

Küçük bir işyerinde basit bir matris yeterli olabilir; çok bölümlü bir tesiste daha ayrıntılı bir puanlama tercih edilir. Yöntemin adı dokümanda yazılır. Aynı tehlikeye iki farklı bölümde iki farklı ölçüyle bakılırsa öncelik sıralaması bozulur. Yöntemi uzmanınızla birlikte seçin ve değerlendirme boyunca değiştirmeyin.

Mevcut önlemleri saymak

Derecelendirmede mevcut önlemler de hesaba katılır; makine koruyucusu yerindeyse risk farklı, sökülmüşse farklıdır. Bu yüzden “koruyucu var” yazmak yetmez; çalışır durumda olup olmadığı yerinde kontrol edilir. Yaygın bir tablo şudur: koruyucu takılıdır ama hızlı çalışmak için yarı açık bırakılmıştır. Bu durumda mevcut önlem yok sayılır.

Adım 5: Kontrol Tedbirleri Nasıl Seçilir?

Tedbir seçiminde sıra bellidir: önce tehlike kaynağında yok edilir, olmuyorsa daha az tehlikeli olanla değiştirilir, sonra toplu koruma, ardından idari düzenleme gelir. Kişisel koruyucu donanım (KKD) en son halkadır. Bu sıra 6331 sayılı Kanun‘daki korunma ilkelerinin özüdür. Her tedbire bir sorumlu ve tarih yazılır.

Öncelik sırası

Tedbirler şu sırayla düşünülür; ilk madde en etkili olanıdır: Sıranın mantığı basittir: tehlike ortadan kalkarsa kimsenin dikkatine bel bağlamak gerekmez. KKD ise çalışanın her an doğru kullanmasına dayandığı için en zayıf halkadır.

1. Tehlikeyi kaynağında yok etmek.
2. Tehlikeliyi daha az tehlikeli olanla değiştirmek.
3. Toplu korumayı sağlamak: koruyucu, havalandırma, bariyer.
4. İdari düzenleme: talimat, çalışma izni, eğitim, rotasyon.
5. Kişisel koruyucu donanım sağlamak ve kullanımını izlemek.

Sorumlu ve tarih

Tarihi ve sorumlusu olmayan tedbir, iyi niyetli bir dilekten öteye geçmez. Her madde için kimin, neyi, ne zamana kadar yapacağı yazılır. İSG kurulu olan işyerlerinde açık tedbirler kurul gündemine alınır; kurulun nasıl işlediğini İSG kurulu nasıl kurulur yazımızda anlattık. Kurulu olmayan işyerinde ise açık tedbirler uzmanın her ziyaretinde işverenle birlikte gözden geçirilir.

Akademik Başarı İş Sağlığı ve Güvenliği olarak risk değerlendirmesini düzenli iş güvenliği hizmetinin içinde yürütüyoruz. Bu düzeni kurmak isterseniz iş güvenliği hizmeti sayfamızı inceleyin ya da 0 216 771 60 72 numaralı telefondan bize ulaşın. Yalnızca dokümana ihtiyacınız varsa risk analizi ve değerlendirmesi hizmetimiz ayrı olarak da alınabilir.

Adım 6: Kayıt, İzleme ve Yenileme Nasıl Yapılır?

Değerlendirme yazılı bir dokümana dönüşür; ekip, yöntem, tespitler, derecelendirme, tedbirler, sorumlular ve tarihler bu dokümanda yer alır. Sonuçlar çalışanlara duyurulur. Doküman çok tehlikelide en geç 2, tehlikelide 4, az tehlikelide 6 yılda bir yenilenir. Yeni makine, proses, tadilat, kaza veya meslek hastalığında beklemeden güncellenir.

İzleme

Tedbirlerin uygulanıp uygulanmadığı uzmanın ziyaretlerinde kontrol edilir. Kapanan madde kapanış tarihiyle işaretlenir, kapanmayan madde gerekçesiyle bir sonraki gündeme taşınır. Böylece doküman rafta duran bir dosya değil, yaşayan bir iş listesi olur. Değerlendirme sonuçlarının çalışanlara duyurulması da bu izlemenin parçasıdır; herkes kendi bölümündeki riski ve tedbiri bilmelidir.

Yenileme tetikleyicileri

Süre dolmadan yenileme gerektiren durumlar şunlardır: yeni makine ya da proses, tadilat, iş kazası, meslek hastalığı ve önemli değişiklik. Bu konunun ayrıntısını risk değerlendirmesi yenileme süresi yazımızda ele alıyoruz. En sık yapılan hata, süre dolmadı diye yeni bir makineyi eski dokümanla çalıştırmaktır.

Kayıt şablonu

Aşağıdaki satır yapısını her tehlike için tekrarlayabilirsiniz. Sütunlar boş kalmadıkça doküman denetimde de, kurul toplantısında da işini görür: Her hücreye somut bilgi yazın; “gerekli önlemler alınacak” gibi genel ifadeler tabloyu işe yaramaz hâle getirir.

Bölüm	Tehlike	Kimi etkiler	Mevcut önlem	Risk derecesi	Tedbir	Sorumlu	Hedef tarih	Durum
Örnek: Kesim	Koruyucusuz bıçak	Operatör	Yok	Yüksek	Koruyucu takılması	Bakım sorumlusu	Belirlenen tarih	Açık

Sıkça Sorulan Sorular

Risk değerlendirmesini işveren kendisi yapabilir mi?

İşveren ekibin başındadır, ama değerlendirme uzman, hekim, çalışan temsilcisi ve destek elemanıyla birlikte yapılır.

Hazır bir risk değerlendirmesi şablonu kullanmak yeterli mi?

Şablon yalnızca biçimdir; başka bir işyeri için yazılmış içerik sizin sahanızdaki riskleri karşılamaz.

Risk değerlendirmesi için hangi OSGB ile çalışmalıyım?

Yetkili ve sahaya düzenli gelen bir birimle çalışın. Kriterleri OSGB nasıl seçilir rehberimizde topladık; genel çerçeve için iş güvenliği hizmeti nasıl alınır rehberimize bakabilirsiniz.

Hızlı Özet

• Risk değerlendirmesinden işveren sorumludur; ekipte uzman, hekim, çalışan temsilcisi ve destek elemanı yer alır.
• Tehlikeler sahada bölüm bölüm ve çalışan dinlenerek tanımlanır.
• Riskler olasılık ve şiddete göre tutarlı bir yöntemle derecelendirilir.
• Tedbirler kaynaktan KKD’ye doğru öncelik sırasıyla seçilir; her birine sorumlu ve tarih yazılır.
• Doküman en geç 2, 4 veya 6 yılda bir, önemli değişiklikte ise beklemeden yenilenir.

Kısa Sözlük

• Risk değerlendirmesi, işyerindeki tehlikelerin tanımlanıp risklerin analiz edildiği ve kontrol tedbirlerinin kararlaştırıldığı çalışmadır.
• Tehlike, zarar verme potansiyeli taşıyan durum veya kaynaktır.
• Risk, bir tehlikenin zarara yol açma olasılığı ile sonucunun ağırlığının birleşimidir.
• Kişisel koruyucu donanım (KKD), diğer önlemler yetmediğinde çalışanı korumak için kullanılan son halka koruyucudur.

Sıradaki Adım

Elinizdeki risk değerlendirmesinin güncel olup olmadığını öğrenmek için dokümanın tarihini ve tehlike sınıfınızı iletişim sayfamızdan bize iletin; yenileme gerekip gerekmediğini ve hangi adımdan başlanacağını birlikte belirleyelim.