Tuzla ve Dudullu OSB’de Patlamadan Korunma: Ortak Alanda Koordinasyon

Güncelleme: Ekim 2026

Tuzla’da tersaneler bölgesinin, Tuzla Organize Sanayi Bölgesi’nin (İTOSB) ve İstanbul Deri OSB’nin parselleri arasında dolaşınca bir şey hemen fark edilir: OSB’de patlamadan korunma dokümanı tek bir fabrikanın çitinde bitmez. Ümraniye’deki İstanbul Dudullu OSB’de de durum aynıdır. Yönetmelik bu yüzden her işvereni kendi alanından sorumlu tutar, ortak alanlarda ise koordinasyonu bölge yönetimine verir.

Bu rehber, 2026’da İstanbul Anadolu Yakası’nın iki büyük sanayi bölgesinde imalat, kimya, matbaa ve gıda işletmelerini yöneten işverenler ve İSG sorumluları için hazırlandı. Kuralın dayanağı, Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik md. 8’dir; Bakanlığın konuya ilişkin uygulama rehberi de ayrıntılı başvuru kaynağıdır. Aşağıda kuralı, iki bölgenin dokusunu ve koordinasyonun sahada nasıl kurulacağını sırayla anlatıyoruz.

OSB’de patlamadan korunma dokümanı neden çitte bitmez?

Çünkü organize sanayi bölgesinde riskler parsel sınırına göre değil, ortamın kendisine göre yayılır. Ortak yollar, yükleme alanları, atık sahaları ve paylaşılan altyapı birden fazla işletmenin kullanımındadır. Bir işletmenin dokümanı kendi alanını eksiksiz anlatsa bile, bu ortak noktalar ancak komşularla birlikte ele alındığında tamamlanır.

Ortak alanlar kimsenin dosyasında olmayabilir

Ortak yükleme rampası, atık toplama noktası veya paylaşılan depo, her işletmenin “orası bizim değil” dediği yerlerdir. Bu alanlar hiçbir dokümanda yer almazsa, patlayıcı ortam riski de kimsenin listesinde görünmez. Koordinasyon, tam olarak bu boşluğu kapatmak için vardır ve OSB yönetiminin masasından geçer.

Komşu parselin riski sizin riskinizdir

Yan parseldeki bir solvent deposu veya toz boşaltma noktası, sizin bina duvarınıza yakın olabilir. Yönetmelik md. 6, risk değerlendirmesinde maddelerin etkileşimini ve tutuşturucu kaynakları dikkate almayı ister. Komşunun ne depoladığını bilmeden yapılan değerlendirme, bu açıdan eksik kalır ve dosya kâğıt üstünde tamam görünür.

Yönetmelik ortak alanda sorumluluğu nasıl paylaştırır?

Yönetmeliğin 8. maddesine göre birden fazla işverenin bulunduğu yerde her işveren kendi kontrolündeki alandan sorumludur ve asıl işveren önlemleri koordine eder. Site ve sanayi bölgelerinde bu koordinasyonu yönetim üstlenir. Kısacası kimse kendi alanının sorumluluğunu yönetime devredemez; yönetim de ortak alanın uyumunu üstlenir.

OSB’de patlamadan korunma sorumluluğu kimde, aşağıdaki tabloda özetliyoruz:

Taraf	Sorumlu olduğu alan	Sahada ne anlama gelir
Her işveren	Kendi kontrolündeki alan	Kendi patlamadan korunma dokümanını hazırlar ve günceller
Asıl işveren	Aynı işyerindeki tüm işverenler	Alt işverenlerin önlemlerini birbirine uydurur
Bölge yönetimi	Site ve sanayi bölgesindeki koordinasyon	Ortak alan bilgisini toplar, işletmeler arası uyumu sağlar

Kendi alanınız sizin dosyanızdır

Bölge yönetimi koordinasyonu üstlense de, kendi parselinizdeki dokümanı hazırlamak sizin yükümlülüğünüzdür. Doküman işe başlamadan önce hazırlanır (md. 10) ve sizin alanınızdaki madde, bölge ve ekipmanı anlatır. “Yönetim hallediyor” diye işi oluruna bırakmak, denetimde dosya sorulduğunda cevapsız kalmak demektir. Yönetimin koordinasyonu, sizin dosyanızın yerine geçmez; onu tamamlar.

Asıl işveren ile alt işveren aynı çatı altındaysa

Bir fabrikada bakım veya temizlik işini alt işveren yürütüyorsa, asıl işveren önlemleri koordine eder. Alt işverenin getirdiği ekipman ve maddeler de bu koordinasyona dahildir. Özellikle Tuzla tersaneler bölgesi gibi alt işveren yapısının yaygın olduğu yerlerde bu satır dokümanda açıkça yer almalıdır.

Tuzla’da hangi durumlar koordinasyonu öne çıkarır?

Tuzla, tersaneler bölgesi, İTOSB ve İstanbul Deri OSB ile çok tehlikeli işlerin yoğun olduğu bir alandır. Bu yoğunluk, aynı bölgede farklı türden patlama risklerinin yan yana bulunabileceği anlamına gelir. Koordinasyon burada bir formalite değil, risk değerlendirmesinin doğrudan parçasıdır. Üç farklı yapı, üç farklı koordinasyon ihtiyacı doğurur.

İTOSB’de farklı sektörlerin komşuluğu

Organize sanayi bölgesinde farklı sektörlerden işletmeler yan yana durabilir. Bir işletmenin gaz veya buhar riski, diğerinin toz riskiyle aynı ortak yolu, aynı yükleme alanını paylaşabilir. Bölge yönetimiyle yapılacak ilk görüşmede komşu parsellerdeki yanıcı madde türlerini öğrenmek, kendi değerlendirmenizi sağlam bir zemine oturtur.

Tersane bölgesinde çok işverenli çalışma

Tersane bölgelerinde aynı gemi veya aynı atölye içinde birden fazla işveren çalışabilir. Bu yapı md. 8’in en net uygulandığı yerdir. Asıl işveren, her alt işverenin kendi alanında aldığı önlemleri birbirine uydurmak zorundadır; çalışma izni ve yazılı talimat (Ek-2) burada koordinasyonun ana aracıdır.

Deri OSB’de benzer süreçlerin yan yana durması

Tek bir sektörün yoğunlaştığı bölgelerde benzer süreçler, dolayısıyla benzer riskler de yan yana durur. Bu, ortak bilgi paylaşımını kolaylaştırır, ama riskin toplamını da büyütebilir. Bölge yönetimi tek tip bir bilgi formu kullanırsa, işletmeler kendi dokümanlarındaki ortak alan bölümünü aynı dille yazabilir.

Dudullu OSB’de koordinasyon nasıl kurulur?

Ümraniye’deki İstanbul Dudullu OSB’de imalat, kimya, matbaa ve gıda işletmeleri bir arada bulunur. Bu karışım, gaz ve buhar riskiyle toz riskinin aynı bölgede bulunabileceği anlamına gelir. Koordinasyonun ilk işi, hangi parselde hangi tür riskin olduğunu ortak bir listeye dökmektir. Liste hazır olunca her işletme kendi dokümanında komşu riskleri doğru adla anabilir.

Matbaa ve kimya: buhar tarafı

Matbaalarda solvent içeren mürekkep ve temizlik maddeleri, kimya işletmelerinde ise farklı yanıcı sıvılar kullanılabilir. Bu maddelerin depolandığı ve aktarıldığı noktalar, ortak alanlara veya komşu parsel duvarına yakınsa koordinasyon listesine girer. Listeye maddenin adı, yaklaşık yeri ve aktarma şekli yazılır. Bölge sınıflandırmasının mantığı için ATEX bölge sınıflandırması yazısına bakabilirsiniz.

Gıda ve imalat: toz tarafı

Gıda üretiminde toz hâlindeki hammaddeler, imalatta ise talaş ve ince toz yanıcı olabilir. Yönetmelik yığın ve tortu hâlindeki tozu da dikkate almayı ister. Ortak atık sahasında veya paylaşılan havalandırma kanalında biriken toz, kimsenin listesinde olmayan bir risk olarak kalmamalıdır. Bu noktayı yönetimle konuşmak, temizlik sorumluluğunu da netleştirir.

Koordinasyon toplantısında hangi bilgiler paylaşılır?

Toplantının amacı, her işletmenin kendi dokümanını hazırlarken komşularının riskini bilmesidir. Bunun için az ama net bilgi yeterlidir. Aşağıdaki liste, bölge yönetimine götürülecek ve oradan istenecek bilgileri önem sırasıyla verir; ilk madde en kritik olanıdır. Toplantıya İSG sorumlusu ile bakım sorumlusunun birlikte katılması bilgiyi tamamlar.

Paylaşılacak bilgi listesi

Toplantıya bu beş başlıkla gitmek, görüşmeyi kısa ve verimli tutar. Her başlık, kendi dokümanınızın bir bölümüne doğrudan bilgi taşır ve sonradan eksik kalan soruyu azaltır. Aynı listeyi yönetimden komşu parseller için de istemek, bilgi akışını iki yönlü hâle getirir ve kimsenin eli boş dönmez.

1. Ortak alanlara yakın yanıcı madde depolama ve aktarma noktaları
2. Her parselin gaz, buhar veya toz riski taşıyıp taşımadığı
3. Ortak alanlarda kullanılan elektrikli ekipman ve aydınlatma
4. Acil durumda uyarı ve tahliye düzeni
5. Planlanan genişleme, tadilat veya yeni proses bilgisi

Yaygın hata: bilgiyi yalnız sözlü almak

Toplantıda konuşulan bilginin yazıya dökülmemesi en sık görülen eksikliktir. Komşu parselin riski sözlü olarak öğrenilir, ama dokümana hiçbir kayıt girmez; denetimde ya da bir değişiklikte bu bilgi kaybolur. Toplantı notunu tarih ve katılımcılarla birlikte dokümanın ekine koymak, koordinasyonu kanıtlanabilir hâle getirir.

Dokümanınız ortak alanı nasıl göstermeli?

Doküman, kendi alanınızı eksiksiz anlatmalı ve ortak alanlara ilişkin koordinasyonu ayrı bir başlıkta kaydetmelidir. Bu başlıkta bölge yönetiminden alınan bilgi, ortak önlemler ve iletişim kişisi yer alır. Böylece dosyayı açan herkes, parselin dışına taşan riskin nasıl ele alındığını tek bakışta görür. Yapının genelini patlamadan korunma dokümanı nasıl hazırlanır rehberinde anlattık.

Ortak alan bölümü

Bu bölüm kısa olabilir, ama boş olmamalıdır. Hangi ortak alanların değerlendirildiği, hangi komşu risklerin dikkate alındığı ve yönetimle hangi önlemlerin üzerinde anlaşıldığı yazılır. Böylece dosya, md. 8’deki koordinasyonun yapıldığını kendi içinde gösterir. Bölümün sonuna yönetimdeki iletişim kişisinin adını ve görevini eklemek, sonraki güncellemeleri hızlandırır.

Değişiklik olduğunda kim kimi haberdar eder?

Doküman önemli değişiklik, genişleme veya tadilatta güncellenir (md. 10). OSB’de bu, komşunun değişikliğinin de sizi ilgilendirebileceği anlamına gelir; bu yüzden yönetimden değişiklik bildirimlerini düzenli istemek gerekir. Zamanlamayı patlamadan korunma dokümanı ne zaman hazırlanır yazısında, yönetmeliğin sayısal çerçevesini ise rakamlarla patlayıcı ortam yönetmeliği yazısında ele aldık.

Tuzla veya Dudullu’daki tesisiniz için dokümanı ortak alan bölümüyle birlikte hazırlamak istiyorsanız, Maltepe Esenkent’teki merkezimizden Anadolu Yakası’nın sanayi bölgelerine hizmet veriyoruz. Akademik Başarı İş Sağlığı ve Güvenliği, bölge yönetimiyle yapılacak bilgi paylaşımını da kapsama alır. Ayrıntılar patlamadan korunma dokümanı hizmet sayfamızda, telefonumuz 0 216 771 60 72.

Sıkça Sorulan Sorular

OSB yönetimi benim yerime patlamadan korunma dokümanı hazırlar mı?

Hayır. Yönetim koordinasyonu üstlenir, ama her işveren kendi alanının dokümanından sorumludur (md. 8). Kendi alanınızın dokümanı sizin dosyanızda bulunmalıdır.

Aynı binayı paylaşan küçük işletmeler ortak doküman hazırlayabilir mi?

Her işveren kendi alanını kendi dokümanında gösterir. Ortak alanlar ise koordinasyonla birlikte ele alınır ve her dokümanda aynı dille kayda geçebilir. Önce dokümanın sizin için gerekip gerekmediğini patlamadan korunma dokümanı zorunlu mu yazısıyla kontrol edebilirsiniz.

Komşu parsel bilgi vermezse ne yapılır?

Konu bölge yönetimine iletilir, çünkü koordinasyon görevi yönetimdedir. Bu arada kendi değerlendirmenizde ortak alana yakın noktaları temkinli ele almak ve talebinizi yazılı kayda geçirmek doğru yaklaşımdır.

Hızlı Özet

• OSB’de her işveren kendi alanının patlamadan korunma dokümanından sorumludur.
• Asıl işveren aynı işyerindeki işverenleri, bölge yönetimi ise sanayi bölgesini koordine eder (md. 8).
• Tuzla’da çok tehlikeli işler ve çok işverenli yapı, Dudullu’da kimya, matbaa ve gıda karışımı öne çıkar.
• Koordinasyon toplantısının notu dokümanın ekine konmalıdır.
• Komşunun değişikliği de sizin dokümanınızı etkileyebilir.

Kısa Sözlük

• Asıl işveren, kendi işyerinde başka işverenlerin de çalıştığı durumda önlemleri koordine etmekle yükümlü olan işverendir.
• Ortak alan, organize sanayi bölgesinde birden fazla işletmenin kullandığı yol, rampa, depo veya atık sahası gibi yerlerdir.
• Koordinasyon, farklı işverenlerin patlamadan korunma önlemlerinin birbiriyle uyumlu hâle getirilmesidir.
• Çalışma izni, patlayıcı ortam riski olan alanda belirli bir işin yazılı onayla ve tanımlı önlemlerle yapılmasını sağlayan belgedir.

Sıradaki Adım

Bölge yönetimiyle görüşmeden önce kendi alanınızın durumunu netleştirmek için bize ulaşın; iletişim sayfamızdan talebinizi bırakabilirsiniz.