Bir işyerinde yangın tüpünün yerini herkes bilir, ama destek elemanı nedir diye sorduğunuzda çoğu çalışan omuz silker. Destek elemanı, acil durumda arama-kurtarma-tahliye ya da yangınla mücadele görevini üstlenen, bu iş için eğitim almış çalışandır. Sayısı tehlike sınıfına göre belirlenir: çok tehlikelide 30, tehlikelide 40, az tehlikelide 50 çalışana kadar bir kişi. Aşan her dilim için bir kişi daha eklenir.
Bunu bilmiyor olabilirsiniz: bu hesap iki görev için ayrı ayrı yapılır. Yani 40 çalışanlı tehlikeli bir işyerinde bir değil, iki destek elemanı gerekir; biri tahliye, biri yangınla mücadele için. 2026’da Kartal ve Pendik’teki lojistik depolarında, Tuzla’daki üretim tesislerinde en sık karşılaştığımız eksik de budur. Bu yazıda kuralı, hesabı ve seçimi sırayla açıyoruz.
Destek elemanı kimdir ve ne yapar?
Destek elemanı, İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik’e göre görevlendirilen, acil durumda sahadaki ilk müdahaleyi ve yönlendirmeyi yapan çalışandır. Uçaktaki kabin görevlisine benzer: yolculuk boyunca pek fark edilmez, alarm çalınca herkes ona bakar. Görevi iki gruptan birine girer: arama-kurtarma-tahliye ya da yangınla mücadele.
Arama-kurtarma-tahliye görevi
Bu gruptaki destek elemanı alarmdan sonra sorumlu olduğu alanı kontrol eder. Çalışanları kaçış yollarına yönlendirir, tuvalet ve depo gibi gözden kaçan yerlere bakar, alanından son çıkan kişi olur. Toplanma yerinde sayıma katılır ve eksik kişiyi koordinatöre bildirir. Sahada bu görev çoğu zaman kurtarma ekibi adıyla örgütlenir.
Yangınla mücadele görevi
Bu gruptaki destek elemanı başlangıç aşamasındaki yangına ilk müdahaleyi yapar. Söndürme cihazının yerini ve kullanımını bilir, elektrik ya da gaz kesme noktalarını tanır. Yangın büyürse müdahaleyi bırakıp tahliyeye katılır. Sahada bu görev söndürme ekibi adıyla bilinir; ekiplerin bütününü acil durum ekipleri rehberimizde anlattık.
Destek elemanı sayısı nasıl hesaplanır?
Hesap tehlike sınıfına göre yapılır (md. 11/1). Çok tehlikeli işyerinde 30, tehlikelide 40, az tehlikelide 50 çalışana kadar bir destek elemanı görevlendirilir. Çalışan sayısı bu eşiği aştığında her yeni dilim için bir kişi eklenir. Hesap, arama-kurtarma-tahliye ve yangınla mücadele için ayrı ayrı uygulanır.
Destek elemanı sayısı kaç olmalı sorusunu örnek işyerleriyle aşağıdaki tablo gösterir.
| Örnek işyeri | Tehlike sınıfı | Eşik | Tahliye için | Yangınla mücadele için |
|---|---|---|---|---|
| 8 çalışanlı ofis | Az tehlikeli | 10’dan az | 1 kişi (tek kişi iki görevi üstlenir) | Aynı kişi |
| 50 çalışanlı mağaza | Az tehlikeli | 50’ye kadar 1 | 1 | 1 |
| 95 çalışanlı depo | Tehlikeli | 40’a kadar 1, her yeni 40 için 1 | 3 | 3 |
| 70 çalışanlı şantiye | Çok tehlikeli | 30’a kadar 1, her yeni 30 için 1 | 3 | 3 |
Hesabı adım adım kurmak
Önce işyerinin tehlike sınıfını bulun; bu bilgi NACE faaliyet koduna göre İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği’nden gelir. Sonra toplam çalışan sayısını eşiğe bölün ve başlayan her dilimi bir kişi sayın. Çıkan sonucu iki görev için ayrı ayrı yazın. Son olarak bu isimleri vardiyalara dağıtın; yasal sayı bir alt sınırdır, üst sınır değil.
Vardiyalı işyerinde sayı neden artabilir?
Hesap toplam çalışana göre yapılır, ama destek elemanı her vardiyada sahada olmalıdır. Üç vardiyalı bir tesiste bütün destek elemanları gündüz çalışıyorsa gece saatleri boşta kalır. Bu durumda gece vardiyası için ek isim yazılır. Sayı yönetmeliğin istediğinin üstüne çıkar, ama plan her saatte işler.
İki görev neden ayrı ayrı sayılır?
Çünkü alarm anında iki iş aynı anda yapılır. Biri yangına doğru yürürken diğeri insanları yangından uzaklaştırır. Aynı kişi iki yöne birden gidemez. Yönetmeliğin iki görevi ayrı saymasının mantığı budur. Bu ayrım, 10’dan az çalışanı olan az tehlikeli işyeri istisnası dışında, her tehlike sınıfında geçerlidir. Planın bütün içinde nereye oturduğunu acil durum eylem planı nasıl hazırlanır rehberimizde anlattık.
Sahada sık görülen karışıklık
Birçok işyerinde tek bir destek elemanı listesi tutulur ve iki görev aynı isimlere yazılır. Kâğıt üstünde sayı tutar gibi görünür, ama tatbikatta aynı kişinin hem cihaza hem merdivene koşması gerektiği ortaya çıkar. Listeyi iki sütunlu tutmak bu karışıklığı baştan çözer.
Bir kişi iki görevde yer alabilir mi?
Kural olarak iki görev farklı kişilere verilir. Tek istisna, 10’dan az çalışanı olan az tehlikeli işyerleridir; burada tek kişi yeterlidir (md. 11/5). Bu kişi hem tahliyeyi yönetir hem başlangıç yangınına müdahale eder. İstisnanın dışındaki her işyerinde iki liste ayrı kurulur.
İlkyardımcı da destek elemanı sayılır mı?
Hayır, ilkyardımcı ayrı bir kuralla sayılır. Oranı İlkyardım Yönetmeliği’nden gelir: az tehlikeli işyerinde 20, tehlikelide 15, çok tehlikelide 10 çalışana bir ilkyardımcı. Bu da az bilinen bir farktır; ilkyardımcı sınıf ağırlaştıkça destek elemanından daha sık sayılır. İki listeyi aynı plan içinde, ayrı başlıklarla tutmak gerekir.
İlkyardımcının belgesi neden farklıdır?
İlkyardımcı olmak için yetkili bir merkezden alınmış geçerli bir ilk yardım sertifikası gerekir. Destek elemanında ise görevine uygun eğitim kaydı aranır. Sertifika süresi dolan ilkyardımcı listeden düşer, bu yüzden geçerlilik tarihleri tek bir çizelgede izlenir. Eğitim içeriği için ilk yardım eğitimi sayfamıza göz atabilirsiniz.
Aynı kişi hem destek elemanı hem ilkyardımcı olabilir mi?
Mümkündür, ama önerilmez. Yangınla mücadele eden bir destek elemanı aynı anda toplanma yerinde yaralıya bakamaz. 10’dan az çalışanı olan az tehlikeli işyerlerinde görevler birleşebilir. Çalışan sayısı arttıkça farklı isimler seçmek alarm anında boşluk bırakmaz. Listeyi hazırlarken aynı ismin iki sütunda geçip geçmediğine ayrıca ve dikkatle bakın.
Destek elemanı nasıl seçilir?
Seçim yalnızca sayı doldurmak için yapılmaz. Destek elemanı, alarm anında sakin kalabilen, alanını iyi tanıyan ve fiziksel olarak görevine uygun bir çalışan olmalıdır. Seçimde vardiya ve bölüm dağılımı, işyeri hekiminin görüşü ve gönüllülük birlikte değerlendirilir. Aşağıdaki ölçütler önem sırasıyla sıralanmıştır.
- Her vardiyada ve her bölümde en az bir destek elemanı bulunmalı.
- Aday, sorumlu olacağı alanda sürekli çalışıyor olmalı.
- Fiziksel uygunluk işyeri hekimiyle birlikte değerlendirilmeli.
- Görev gönüllülük esasına yakın verilmeli.
- Ayrılma ihtimali düşük, işyerinde kalıcı çalışanlar tercih edilmeli.
En sık yapılan seçim hatası
En sık gördüğümüz hata, destek elemanlarının yalnızca idari kadrodan seçilmesidir. Ofiste oturan bir yönetici, üretim hattındaki kazan dairesini ya da depo arkasındaki çıkışı çoğu zaman iyi bilmez. Destek elemanı, sorumlu olduğu alanda her gün çalışan ve o alanın kapılarını ezbere bilen kişi olmalıdır.
Yedek isim neden şarttır?
İzin, rapor ya da vardiya değişikliği her gün olur. Yedeği olmayan destek elemanı listesi, asıl isim işyerinde değilken boşta kalır. Bu yüzden her görev için bir yedek yazılır ve yedek de aynı eğitimi alır. Liste, İK’nın işe giriş-çıkış akışına bağlanarak güncel tutulur.
Destek elemanı hangi eğitimi alır ve planda nerede görünür?
Destek elemanı görevine uygun eğitim almadan görevlendirilmiş sayılmaz. Yangınla mücadele görevindekiler için uygulamalı yangın eğitimi, tahliye görevindekiler için kaçış yolları ve sayım üzerine pratik eğitim gerekir. Destek elemanlarının adları ve telefonları planın ekinde ve krokilerde yer alır; böylece herkes kime yöneleceğini bilir.
Krokide destek elemanı bilgisi
Yönetmelik krokide görevlilerin iletişim bilgilerini ister. Her kat ya da bölüm krokisinde o alanın destek elemanlarının adı ve dahili telefonu yazılır. İsim değiştiğinde kroki de aynı gün yenilenir; eski bir isim, acil anda boşa çalan bir telefon demektir. Bilgilerin nasıl yerleştirileceğini acil durum krokisi yazımızda adım adım anlattık.
Tatbikatta destek elemanının sınavı
Destek elemanı görevini en iyi, gerçeğe yakın kurulan bir tatbikatta öğrenir. Alanını kontrol edip etmediği, sayımı doğru yapıp yapmadığı ve cihazı kullanıp kullanamadığı gözlemcilerce not edilir. Bu notlar bir sonraki eğitimin konusunu ve süresini belirler. Tatbikatın adımlarını tahliye tatbikatı nasıl yapılır yazımızda bulabilirsiniz.
Destek elemanı sayınızı ve listenizi birlikte kontrol etmek isterseniz, Akademik Başarı İş Sağlığı ve Güvenliği ekibi tehlike sınıfınıza ve vardiya düzeninize göre hesabı çıkarabilir. Acil durum eylem planı hizmetimiz ekip atamasını ve eğitim planını kapsar. 0 216 771 60 72 numarasından bize ulaşabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Destek elemanı görevini reddedebilir miyim?
Yönetmelikte çalışanın bu görevi reddetmesine dair özel bir hüküm bulunmaz. Görevlendirme işverence yapılır; işveren adayı eğitim ve uygunluk açısından değerlendirerek seçer. Göreve ilişkin kaygınız varsa bunu işvereninizle ve işyeri hekimiyle açıkça konuşun. Sağlık nedeniyle uygun olmayan çalışanın durumu işyeri hekimiyle değerlendirilir; uygulamada görevi isteyerek alan kişiler daha başarılı olur.
Destek elemanı belgesi nereden alınır?
Destek elemanı için ayrı bir resmî kart yerine, görevine uygun eğitimin kaydı aranır. Eğitim işyerinin İSG hizmeti kapsamında verilebilir. Görevlendirme yazısı ve eğitim kaydı planın ekinde saklanır. İSG yükümlülüklerinin çerçevesini 6331 sayılı Kanun metninde bulabilirsiniz.
Çalışan sayısı artınca ne yapılır?
Yeni eşik aşıldığında destek elemanı sayısı yeniden hesaplanır ve eksik isimler eklenir. Bu değişiklik planın güncellenmesini de gerektirir. Krokilerdeki isim ve telefonlar aynı anda yenilenir.
Hızlı Özet
- Destek elemanı, arama-kurtarma-tahliye veya yangınla mücadele için görevlendirilen eğitimli çalışandır.
- Sayı çok tehlikelide 30, tehlikelide 40, az tehlikelide 50 çalışana kadar birdir; aşan her dilim için bir kişi eklenir.
- Hesap iki görev için ayrı ayrı yapılır; 10’dan az çalışanlı az tehlikeli işyerinde tek kişi yeterlidir.
- İlkyardımcı ayrı bir yönetmelikle ve farklı oranla sayılır.
- Destek elemanı her vardiyada bulunmalı, yedeği olmalı ve adı krokide yer almalıdır.
Kısa Sözlük
- Destek elemanı, acil durumda arama-kurtarma-tahliye veya yangınla mücadele görevini üstlenen eğitimli çalışandır.
- Tehlike sınıfı, işyerinin NACE koduna göre az tehlikeli, tehlikeli veya çok tehlikeli olarak belirlenen düzeyidir.
- İlkyardımcı, geçerli ilk yardım sertifikası olan ve işyerinde bu görev için belirlenmiş çalışandır.
- Toplanma yeri, tahliye sonrası sayımın yapıldığı, önceden belirlenmiş güvenli alandır.
Sıradaki Adım
Artık şunu biliyorsunuz: destek elemanı tek bir liste değil, iki ayrı görev için iki ayrı hesaptır. Kendi sayınızı birlikte çıkarmak için iletişim sayfamızdan bize yazın.
[…] yangınla mücadele için ayrı ayrı görevlendirilirler. Sayılarının nasıl hesaplandığını destek elemanı nedir yazımızda, ekiplerin nasıl örgütlendiğini acil durum ekipleri rehberimizde anlattık. İlk […]
Comments are closed.