Acil Durum Eylem Planı Nasıl Hazırlanır? Yönetmeliğe Uygun 9 Bölüm

Güncelleme: Ekim 2026

Acil durum eylem planı, yönetmeliğin istediği başlıklara göre dokuz bölümde toplanan bir işyeri belgesidir. Yangın, deprem, patlama ya da kimyasal sızıntı anında kimin ne yapacağını önceden yazar. Bölümler işyerinin kimliğiyle başlar, acil durumlar ve tedbirlerle sürer, kroki ve iletişim listesiyle biter. Planı İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik gereği işveren hazırlar.

2026’da İstanbul Anadolu Yakası’ndaki imalat, gıda ve tekstil işyerlerinde en sık gördüğümüz tablo şudur: plan dosyada durur, ama sahada kimse rolünü bilmez. Biz Akademik Başarı İş Sağlığı ve Güvenliği olarak 13 yıllık tecrübemizle bu belgeyi masa başında değil, işyerini gezerek hazırlıyoruz. Bu rehberde dokuz bölümü, ekipleri, krokiyi ve yenileme mantığını sırayla bulacaksınız. Kavramın kısa tanımını acil durum planı nedir yazımızda ayrıca ele aldık.

Acil durum eylem planını kim hazırlar, kim sorumludur?

Planı hazırlama yükümlülüğü işverendedir (Acil Durumlar Yönetmeliği md. 5). Bu yükümlülük 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile çerçevelenir. İşveren işi tek başına yapmaz; iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve destek elemanlarıyla birlikte yürütür. İmza işverenin olsa da içerik sahadaki insanların bilgisiyle dolar.

İşverenin sorumluluğu neden devredilmez?

İşveren bir OSGB ile çalışsa bile planın varlığından ve uygulanmasından kendisi sorumlu kalır. OSGB hazırlığı yönetir, saha incelemesini yapar ve metni yazar. Kararları ise işveren onaylar: kim destek elemanı olacak, toplanma yeri neresi, hangi makine nasıl durdurulacak. Bu yüzden planın sahibi her zaman işyerinin kendisidir.

Hazırlık masasında kimler oturur?

İyi bir planın masasında en az dört kişi bulunur. İş güvenliği uzmanı riskleri ve yöntemleri getirir. İşyeri hekimi ilk yardım düzenini ve sağlık açısından hassas çalışanları değerlendirir. Vardiya sorumlusu ya da ustabaşı sahadaki gerçek akışı anlatır, çalışan temsilcisi ise “bu kapı gece kilitli” gibi kâğıtta görünmeyen bilgiyi masaya koyar.

Aynı binayı paylaşan işverenler ne yapar?

Bir iş hanında, plazada ya da sitede birden fazla işveren aynı alanı kullanıyorsa plan ortak hazırlanır (md. 17). Asıl işveren tüm işyerinden, alt işveren ise kendi çalıştığı alandan sorumludur (md. 18). Ortak planda alarm düzeni, tahliye sırası ve toplanma yeri tek dille yazılır. Aksi hâlde her firma kendi merdivenine koşar.

Yönetmeliğe uygun plan hangi 9 bölümden oluşur?

Yönetmeliğin 12. maddesi planın asgari içeriğini sayar, 11. maddesi ise destek elemanı düzenini ister. İki maddeyi birlikte okuyunca plan dokuz bölüme ayrılır. Her bölümün bir sorumlusu ve sahada bir karşılığı olmalıdır. Bölüm sırası denetimde de, gerçek bir olayda da aranan bilgiyi hızla bulmayı sağlar.

Acil durum eylem planı hangi bölümlerden oluşur sorusunun kısa cevabı aşağıdaki tablodadır.

No	Bölüm	Ne yazılır	Dayanak
1	İşyeri kimliği	Unvan, adres, işveren adı	md. 12
2	Hazırlayanlar	Planı hazırlayan kişiler ve unvanları	md. 12
3	Tarihler	Hazırlanma ve geçerlilik tarihleri	md. 12
4	Belirlenen acil durumlar	İşyerinde yaşanabilecek olay senaryoları	md. 12
5	Önleyici ve sınırlandırıcı tedbirler	Olayı önleyen ve etkisini daraltan önlemler	md. 12
6	Müdahale yöntemleri	Kimin hangi ekipmanla ne yapacağı	md. 12
7	Tahliye yöntemleri	Çıkış sırası, kaçış yolları, toplanma yeri	md. 12
8	Destek elemanları ve ekipler	Ekip listeleri, yedekler, ilkyardımcılar	md. 11
9	Kroki ve iletişim ekleri	Ekipman yerleri, görevli ve dış kuruluş telefonları	md. 12

Kimlik ve tarih bölümleri neden önemsiz değildir?

İlk üç bölüm form doldurmak gibi görünür, ama denetimde ilk bakılan yer burasıdır. Geçerlilik tarihi geçmiş bir plan, içeriği ne kadar iyi olursa olsun güncel sayılmaz. Hazırlayanların adı da önemlidir; plan sorulduğunda kime gidileceğini gösterir. Bu bölümleri her güncellemede yeniden kontrol etmek kısa bir iştir ve dosyanın güvenilirliğini korur.

Dokuz bölüm bir şablonla doldurulabilir mi?

Şablon başlıkları verir, içeriği veremez. Bir matbaanın solvent deposu ile bir muhasebe ofisinin arşiv odası aynı cümlelerle anlatılamaz. Sahada en sık karşılaştığımız sorun, başka bir işyerinden kopyalanmış senaryoların plana “dosya tamam olsun diye” taşınmasıdır. Başlıkları şablondan alın, ama her satırı kendi binanızı gezerek doldurun.

Acil durumlar nasıl belirlenir?

Acil durumlar işyerinin risk değerlendirmesinden çıkarılır. Yangın, deprem, patlama, tehlikeli kimyasal yayılımı, sel ve ilk yardım gerektiren olaylar en yaygın başlıklardır. Yine de liste her işyerinde farklıdır. Planın dördüncü bölümü, bu işyerinde gerçekten yaşanabilecek olayları tek tek adlandırır ve her biri için ayrı bir senaryo açar.

Risk değerlendirmesinden başlamak

Acil durum planı, risk değerlendirmesinin doğal devamıdır. Raporda yüksek puan alan yangın yükü, basınçlı kap ya da kimyasal depo, plandaki senaryo listesine doğrudan girer. Bu yüzden iki belgenin aynı ekipten çıkması işinizi kolaylaştırır. Tehlike sınıfı da buradan okunur, çünkü yenileme süresi ve destek elemanı sayısı bu sınıfa bağlıdır.

İşyerine özgü olayları atlamamak

Genel listeye ek olarak işyerinin kendine has olayları yazılır. Soğuk hava deposunda içeride kalma, asansörde mahsur kalma, forkliftin akü şarj alanında çıkan duman bunlara örnektir. Bu senaryolar hazır şablonlarda bulunmaz. Ancak sahayı yürüyerek ve vardiya sorumlusuyla konuşarak ortaya çıkar. Gece vardiyasında az kişiyle çalışılan bir alan da ayrı bir senaryo olarak yazılmalıdır.

Komşu işyerleri ve çevre

Bir acil durum bazen duvarın öbür tarafında başlar. Organize sanayide yan fabrikadaki yangın, plazada alt kattaki mutfak, sitede ortak otopark sizin planınızı da ilgilendirir. Plana çevredeki riskleri ve bunlardan haberdar olma yolunu eklemek, tahliyeyi doğru yöne çevirir. Komşu işyerinin acil durum sorumlusuyla bir telefon numarası paylaşmak bile bu işin başlangıcıdır.

Önleyici ve sınırlandırıcı tedbirler neleri kapsar?

Önleyici tedbir olayın hiç çıkmamasını, sınırlandırıcı tedbir ise çıktığında büyümemesini hedefler. Yönetmelik iki türü de planda ister. Elektrik panolarının bakımı önleyici, yangın kapısının kapalı tutulması sınırlandırıcı tedbire örnektir. Her tedbirin yanına bir sorumlu ve bir kontrol düzeni yazılmazsa madde kâğıt üstünde kalır.

Önleyici tedbir örnekleri

Önleyici tedbirler günlük düzenin içindedir. Yanıcı malzemeyi ısı kaynağından uzak tutmak, kablo ve prizleri kontrol etmek, sigara alanını sınırlamak, kimyasalları uyumlu raflarda saklamak bu gruptadır. Bu maddeler risk değerlendirmesindeki düzeltici faaliyetlerle aynı dili konuşmalıdır. Böylece bir tedbir tamamlandığında iki belgede birden kapanır ve takip kolaylaşır.

Sınırlandırıcı tedbir örnekleri

Sınırlandırıcı tedbirler olayın etkisini küçültür. Yangın algılama ve alarm sistemi, söndürme cihazları, yangın kapıları, acil durdurma butonları ve döküntü kitleri bu gruptadır. Planda bunların teknik özelliğinden çok yerini ve sorumlusunu yazmak gerekir. Sayı ve teknik nitelik, binanın kendi yangın mevzuatından gelir.

Tedbiri bir isme bağlamak

“Yangın kapısı kapalı tutulur” cümlesi tek başına bir şey değiştirmez. “Yangın kapısını her vardiya başında depo sorumlusu kontrol eder” cümlesi ise sahada karşılık bulur. Biz tedbir listesini yazarken her satıra bir unvan ekliyoruz. Denetimde de ilk bakılan sütun çoğu zaman budur.

Müdahale ve tahliye yöntemleri nasıl yazılır?

Müdahale yöntemi, olay başladığında ilk anlarda kimin ne yapacağını anlatır. Tahliye yöntemi ise insanların binayı hangi sırayla, hangi yoldan terk edeceğini ve nerede toplanacağını gösterir. İkisi de kısa, emir kipinde ve herkesin anlayacağı dille yazılmalıdır. Uzun paragraflar acil anda okunmaz.

Müdahale talimatı nasıl kurulur?

Her senaryo için üç soru cevaplanır: olayı kim fark eder, kime haber verir, ilk müdahaleyi kim yapar? Yangında söndürme ekibi cihazı kullanır, elektrik sorumlusu enerjiyi keser. Müdahale sınırı da yazılır; yangın büyüyorsa ekip cihazı bırakıp tahliyeye katılır. Bu sınırı bilmek, yangın tüpünü kapıp içeride kalma refleksini önler.

Tahliye sırası ve toplanma yeri

Tahliye bölümü kat kat ya da bölüm bölüm yazılır. Hangi alan önce çıkar, ziyaretçiyi kim yönlendirir, hareketi kısıtlı çalışana kim eşlik eder, sayımı kim yapar? Toplanma yeri binadan güvenli uzaklıkta ve herkesin bildiği bir nokta olmalıdır. Uygulamanın ayrıntısını tahliye tatbikatı nasıl yapılır yazımızda adım adım anlattık.

Dış kuruluşlarla iletişim

İtfaiye, ambulans ve doğal gaz acil hattı gibi dış kuruluşlara kimin, hangi bilgiyle haber vereceği de planda yer alır. Adres tarifi, binaya giriş noktası ve tehlikeli madde bilgisi tek bir kartta durmalıdır. Telaşla yapılan ilk aramada adres eksik verilirse ekiplerin işyerini bulması zorlaşır.

Destek elemanları ve ekipler plana nasıl işlenir?

Yönetmelik, arama-kurtarma-tahliye ve yangınla mücadele için ayrı ayrı destek elemanı ister. Sayı tehlike sınıfına ve çalışan sayısına göre belirlenir. İlkyardımcı sayısı ise İlkyardım Yönetmeliği’nden gelir. Sahada bu görevler genellikle söndürme, kurtarma, koruma ve ilk yardım ekipleri olarak örgütlenir; planda her ekibin listesi ve yedeği yazılır.

Destek elemanı sayısı nasıl bulunur?

Oran çok tehlikeli işyerinde 30, tehlikelide 40, az tehlikelide 50 çalışana kadar bir kişidir; aşan her dilim için bir kişi eklenir. 10’dan az çalışanı olan az tehlikeli işyerinde tek kişi yeterlidir. Hesabın ayrıntısını ve örneklerini destek elemanı nedir yazımızda bulabilirsiniz.

Dört ekip nasıl kurulur?

Söndürme ekibi ilk müdahaleyi yapar, kurtarma ekibi içeride kalanları arar ve tahliyeyi yönetir. Koruma ekibi belge ve değerli malzemeyi güvene alır, ilk yardım ekibi yaralıyla ilgilenir. Ekiplerin kuruluş mantığını, vardiya ve yedek düzenini acil durum ekipleri rehberimizde ayrıntılı ele aldık.

Ekip eğitimi neden planın parçasıdır?

Listeye yazılan isim eğitim almadıkça ekip sayılmaz. Söndürme ve kurtarma ekipleri için yangın eğitimi, ilk yardım ekibi için sertifikalı ilk yardım eğitimi gerekir. İlkyardımcı oranı az tehlikelide 20, tehlikelide 15, çok tehlikelide 10 çalışana birdir. Eğitim tarihlerini planın ekine yazmak takibi kolaylaştırır.

Planınızın bu dokuz bölümü karşılayıp karşılamadığından emin değilseniz işyerinizi birlikte gezelim. Acil durum eylem planı hizmetimiz saha incelemesini, ekip atamasını, krokiyi ve tatbikat desteğini tek dosyada toplar. 0 216 771 60 72’yi arayabilir ya da WhatsApp hattımıza yazabilirsiniz. Mesai içinde en geç 10 dakikada dönüyor, kurumsal teklifi 1 gün içinde iletiyoruz.

Kroki ve iletişim ekleri neden planın en çok bakılan sayfasıdır?

Kroki, planın duvara asılan yüzüdür. Acil anda kimse dosyayı açıp okumaz; koridordaki krokiye bakar. Yönetmelik krokide söndürme ekipmanının ve ilk yardım malzemesinin yerini, kaçış yollarını, toplanma yerlerini, görevlilerin ve dış kuruluşların iletişim bilgilerini ister. Bu yüzden kroki, planın en çok okunan sayfasıdır.

Krokide neler gösterilir?

İyi bir kroki “buradasınız” işaretiyle başlar. Ardından en yakın çıkışlar, kaçış yönü okları, söndürme cihazlarının yeri, ilk yardım dolabı, acil durdurma butonları ve toplanma yeri gelir. Her kat ve her bölüm için ayrı kroki hazırlanır. Çizimin ayrıntısını acil durum krokisi yazımızda adım adım anlattık.

İletişim listesi nasıl güncel kalır?

Ekipten biri işten ayrıldığında ya da vardiyası değiştiğinde liste eskir. Bu yüzden iletişim sayfasını planın ayrı bir eki gibi düşünün ve İK’nın işe giriş-çıkış akışına bağlayın. Liste değiştiğinde krokilerdeki isim ve telefonlar da aynı gün yenilenmelidir. Panoya asılı eski bir isim, gerçek bir olayda telefonun boşa çalması anlamına gelir.

Plan ne zaman yenilenir ve nasıl canlı tutulur?

Plan en geç çok tehlikeli işyerinde 2, tehlikelide 4, az tehlikelide 6 yılda bir yenilenir (md. 14). Yeni bölüm, yeni makine ya da tadilat gibi önemli bir değişiklikte süre beklenmez. Planı canlı tutan asıl araç ise yılda en az bir kez yapılan tatbikattır. Tatbikat, kâğıttaki yöntemin sahada işleyip işlemediğini gösterir.

Önemli değişiklik ne demektir?

Yönetmelik, işyerini etkileyen değişikliklerde planın beklemeden güncellenmesini ister. Pratikte yeni bir üretim hattı, depo yerinin değişmesi, kat eklenmesi, çalışan sayısının belirgin artması ya da yaşanan bir olay bu tetikleyicilerdir. Çalışan sayısı arttığında destek elemanı ve ilkyardımcı sayısını da yeniden hesaplamak gerekir.

Tatbikat planı nasıl besler?

Tatbikat bir sınavdan çok bir provadır. Gözlemciler kapının açılıp açılmadığını, anonsun duyulup duyulmadığını, sayımın nasıl ilerlediğini not eder. Bu notlar bir sonraki revizyonun girdisidir. Tatbikat raporu dosyaya girmezse aynı aksaklık her yıl tekrarlanır. Biz her tatbikatın sonunda kısa bir değerlendirme toplantısı yapıp bulguları plana işliyoruz.

Hazırlığa başlamadan hangi belgeleri toplamalısınız?

Planı doğru ve hızlı hazırlamanın yolu, ilk toplantıya doğru belgelerle gelmektir. Eksik belge, sahada tekrar tekrar sorulan soru demektir. Aşağıdaki liste, hazırlık masasına oturmadan önce elinizde olması gerekenleri önem sırasıyla gösterir. İlk madde olmadan diğerleri eksik kalır, çünkü senaryoların ve ekip sayısının kaynağı odur.

1. Güncel risk değerlendirmesi raporu ve tehlike sınıfı bilgisi
2. Kat planları ya da bina projesinin okunabilir bir kopyası
3. Bölüm ve vardiya bilgisiyle güncel çalışan listesi
4. Söndürme, alarm ve ilk yardım ekipmanının yer listesi
5. Yangın ve ilk yardım eğitim kayıtları
6. Varsa önceki tatbikat raporları
7. Aynı binadaki diğer işverenlerin ve yönetimin iletişim bilgileri

Belgeler eksikse ne olur?

Eksik belge planı durdurmaz, ama varsayıma dayalı hâle getirir. Kat planı yoksa kroki sahada ölçülerek çizilir. Çalışan listesi eskiyse destek elemanı hesabı yanlış çıkar. Bu yüzden ilk iş, hangi belgenin eksik olduğunu yazılı bir notla tespit etmek ve sorumlusunu belirlemektir.

Sahada ne gözlemliyoruz?

İnşaat, gıda, tekstil ve imalat işyerlerinde aynı tablo tekrar eder: belgeler farklı birimlere dağılmıştır. Çalışan listesi İK’da, kat planı bina yönetiminde, eğitim kayıtları bir klasörde durur. Hazırlığın yarısı bu parçaları tek masada birleştirmektir. Parçalar bir araya gelince plan kısa sürede şekillenir.

Sıkça Sorulan Sorular

Acil durum eylem planı olmayan işyerinde ne olur?

Plan yasal bir yükümlülüktür ve denetimde eksikliği tespit edilir. İşverenden eksikliği gidermesi istenir, idari yaptırım da gündeme gelebilir. Asıl mesele ise gerçek bir olayda kimin ne yapacağının belirsiz kalmasıdır. Bu yüzden planı bir evrak değil, bir hazırlık aracı olarak görmek gerekir.

Küçük bir ofisin de acil durum planı olmalı mı?

Evet. Yönetmelik çalışan sayısına göre istisna tanımaz; yalnızca destek elemanı sayısı küçülür. 10’dan az çalışanı olan az tehlikeli bir ofiste bu görevleri tek kişi üstlenebilir. Plan da işyerinin büyüklüğüne uygun, sade bir belge olur.

Planı işveren kendisi hazırlayabilir mi?

Yükümlülük işverenindir, ama plan uzman bilgisi ister. Uygulamada iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimiyle birlikte hazırlanır. OSGB ile çalışan işyerlerinde hazırlık bu ekip tarafından yürütülür, işveren onaylar.

Plan kaç sayfa olmalı?

Yönetmelik sayfa sayısı belirlemez, içerik belirler. İyi bir plan uzun değil, bulunur olmalıdır. Ana metin kısa tutulur; ekip listeleri, krokiler ve iletişim sayfası ek olarak düzenlenir.

Plan çalışanlara nasıl duyurulur?

Plan işe girişte verilen eğitimde anlatılır, krokiler koridorlara asılır ve tatbikatla uygulanır. Ekip üyelerine görevleri ayrıca yazılı olarak bildirilir. Bir çalışanın “alarm çalınca nereye gideceğimi bilmiyorum” dememesi duyurunun ölçüsüdür.

Acil durum planı ile risk değerlendirmesi aynı belge mi?

Hayır, ama birbirine bağlıdır. Risk değerlendirmesi tehlikeleri ve riskleri ortaya koyar; acil durum planı bu risklerden doğabilecek olaylara nasıl müdahale edileceğini yazar. Birindeki değişiklik çoğu zaman diğerinin güncellenmesini gerektirir.

Hızlı Özet

• Acil durum eylem planını işveren hazırlatır ve uygulanmasından sorumlu kalır.
• Yönetmeliğe uygun plan, md. 11 ve md. 12’ye göre dokuz bölümde toplanır.
• Acil durumlar risk değerlendirmesinden çıkarılır ve işyerine özgü senaryolarla tamamlanır.
• Destek elemanları ve ilkyardımcılar tehlike sınıfına göre sayılır, eğitimle görev kazanır.
• Plan en geç 2, 4 veya 6 yılda bir, önemli değişiklikte ise beklemeden yenilenir; tatbikat yılda en az birdir.

Kısa Sözlük

• Acil durum eylem planı, işyerinde yaşanabilecek acil durumlarda yapılacak müdahale ve tahliyeyi yazılı olarak düzenleyen belgedir.
• Destek elemanı, arama-kurtarma-tahliye veya yangınla mücadele için görevlendirilmiş ve eğitim almış çalışandır.
• Toplanma yeri, tahliye sonrası çalışanların sayım için bir araya geldiği, önceden belirlenmiş güvenli noktadır.
• Sınırlandırıcı tedbir, başlayan bir olayın büyümesini ve etkisini sınırlayan önlemdir.

Sıradaki Adım

Planınızı yeniden yazmak mı, yalnızca güncellemek mi gerektiğini birlikte görmek için iletişim sayfamızdan bize ulaşın; Akademik Başarı ekibi işyerinizi gezerek bir yol haritası çıkarsın. Karar basit: plan dosyada değil, sahada işliyorsa vardır.