Acil durum krokisi, bir katın sade planı üzerinde kaçış yollarını, ekipman yerini, toplanma alanını ve görevlileri gösteren tek sayfalık haritadır. Acil durum krokisi nasıl hazırlanır sorusunun cevabı altı adımdır: kat planını sadeleştirmek, çıkışları ve konumu işaretlemek, kaçış yönlerini çizmek, ekipmanı eklemek, iletişim bilgisini yazmak ve sahada doğrulamak. Yönetmelik krokiyi acil durum planının zorunlu içeriği sayar.
2026’da Maltepe’deki iş hanlarında ve Dudullu OSB’deki atölyelerde gördüğümüz en yaygın kroki, yıllar önce çizilmiş, duvarın rengine karışmış bir kâğıttır. Bu rehberde her adım için gereken belgeyi ve sorumlu kişiyi yazdık.
Acil durum krokisi neden planın ayrı bir parçası gibi ele alınmalı?
Kroki, planın binaya asılan yüzüdür. Acil anda kimse dosyayı açıp okumaz; herkes koridordaki krokiye bakar. İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik’in 12. maddesi krokide ekipman ve ilk yardım malzemesinin yerini, kaçış yollarını, toplanma yerlerini, görevli ve dış kuruluş iletişimlerini ister. Bu yüzden kroki, planın en sık güncellenmesi gereken sayfasıdır.
Kroki planın yerine geçer mi?
Hayır. Kroki, planın özetidir ama tamamı değildir. Senaryolar, tedbirler ve müdahale yöntemleri plan dosyasında kalır. Kroki ise bu bilginin “şu an neredeyim, nereden çıkarım” sorusuna indirgenmiş hâlidir. Planın bütün bölümlerini görmek için acil durum eylem planı nasıl hazırlanır rehberimize bakabilirsiniz.
Her kat için ayrı kroki gerekir mi?
Evet. Tek bir genel bina krokisi, üçüncü kattaki bir çalışana en yakın çıkışı göstermez. Her kat ve büyük her bölüm için o noktada duran kişinin bakış açısıyla ayrı bir kroki hazırlanır. Ortak alanı paylaşan işyerlerinde bina yönetimiyle birlikte çalışılır, çünkü kaçış yolları ve toplanma alanı ortaktır.
Kroki hazırlığına başlamadan elinizde ne olmalı?
Kroki doğru belgeyle başlar. Gereken belgeler kat planı ya da mimari proje, güncel ekipman listesi, ekip listesi ve toplanma alanı kararıdır. Sorumlu kişi genellikle iş güvenliği uzmanıdır; bina sorumlusu ve destek elemanları sahadaki bilgiyi tamamlar. Belgelerden biri eksikse sahada ölçüm ve gözlemle tamamlanır.
Acil durum krokisi için hangi adımda hangi belge ve kişi gerekir, aşağıdaki tablo özetler.
| Adım | Gereken belge | Sorumlu kişi |
|---|---|---|
| 1. Kat planını sadeleştirmek | Kat planı veya mimari proje | İş güvenliği uzmanı |
| 2. Konum ve çıkışlar | Sade kat planı | Uzman ve bina sorumlusu |
| 3. Kaçış yönleri | Kullanılabilir çıkış bilgisi | Uzman, destek elemanı |
| 4. Ekipman yerleri | Ekipman listesi | Uzman ve bakım sorumlusu |
| 5. İletişim bilgileri | Ekip ve dış kuruluş listesi | Uzman ve İK |
| 6. Asma ve doğrulama | Basılı kroki, kontrol formu | Uzman ve destek elemanı |
Gerekli belgeler listesi
Kat planı ya da mimari proje çizimin altlığıdır. Söndürme cihazı ve yangın dolabı listesi, ilk yardım dolabı yerleri ve acil durdurma butonlarının listesi ekipman katmanını oluşturur. Destek elemanı ve ilkyardımcı listesi iletişim katmanını besler. Bu belgelerin hepsi plan dosyasındaki güncel sürümden alınmalıdır.
Kat planı yoksa ne yapılır?
Eski binalarda mimari proje çoğu zaman bulunmaz ya da güncel değildir. Bu durumda uzman sahayı yürüyerek ölçekli bir taslak çizer. Kapılar, merdivenler, koridorlar ve kalıcı engeller işaretlenir. Taslak, bina sorumlusuna gösterilip doğrulanır. Yön ve sıra doğruluğu, ölçek hassasiyetinden daha önemlidir.
Kaçış yolu krokiye hangi adımlarla işlenir?
Kaçış yolu, krokinin omurgasıdır. İlk üç adım bu omurgayı kurar: kat planını sadeleştirmek, konumu ve çıkışları işaretlemek, kaçış yönlerini oklarla çizmek. Bu üç adımda sorumlu kişi iş güvenliği uzmanıdır, bina sorumlusu ise kapıların ve merdivenlerin kullanım durumunu doğrular. Kaçış yolu genişliği gibi teknik ölçüler binanın kendi yangın mevzuatına aittir.
Adım 1: Kat planını sadeleştirin
Gereken belge kat planıdır; sorumlu iş güvenliği uzmanıdır. Mobilya, makine ayrıntısı ve teknik çizgiler krokiden çıkarılır. Geriye duvarlar, kapılar, merdivenler, koridorlar ve büyük sabit engeller kalır. Sade bir kroki, panik anında bile birkaç saniyede okunur. Kalabalık bir çizim ise gözü yorar ve aranan çıkışı gizler.
Adım 2: Konumu ve çıkışları işaretleyin
Gereken belge sadeleştirilmiş kat planıdır; sorumlu uzman ve bina sorumlusudur. Krokinin asılacağı nokta belirgin bir “buradasınız” işaretiyle gösterilir. Ardından o noktaya en yakın çıkışlar ve alternatif çıkış işaretlenir. Kroki, asılacağı duvarın yönüne göre döndürülür; okuyanın sağı krokide de sağ olmalıdır.
Adım 3: Kaçış yönlerini oklarla çizin
Gereken bilgi kullanılabilir kaçış yollarıdır; sorumlu uzmandır, destek elemanı sahadan doğrular. Okun yönü “buradasınız” noktasından çıkışa doğru, kesintisiz bir çizgiyle verilir. Kilitli kapı, depo olarak kullanılan koridor ya da yalnız gündüz açık çıkış kaçış yolu olarak gösterilmez. Asansör kaçış yolu değildir ve krokide bu ayrıca belirtilir.
Ekipman ve iletişim bilgileri krokiye nasıl eklenir?
Omurga kurulduktan sonra ikinci katman eklenir: ekipman ve iletişim. Dördüncü ve beşinci adımlar bu katmanı oluşturur. Gereken belgeler ekipman listesi, ekip listesi ve dış kuruluş numaralarıdır. Sorumlu kişi uzmandır, ama isim ve telefonları İK ile birlikte güncellemek gerekir. Bu katman, krokinin en sık eskiyen kısmıdır.
Adım 4: Söndürme ve ilk yardım ekipmanını yerleştirin
Gereken belge ekipman listesidir; sorumlu uzman ve bakım sorumlusudur. Söndürme cihazları, yangın dolapları, acil durdurma butonları, ilk yardım dolabı ve varsa sedye krokide sembolle gösterilir. Sembollerin anlamı krokinin köşesindeki kısa bir açıklama kutusunda verilir. Ekipman yeri değiştiğinde kroki de aynı gün güncellenir.
Adım 5: Görevli ve dış kuruluş iletişimlerini ekleyin
Gereken belge ekip listesi ve dış kuruluş iletişim listesidir; sorumlu uzman ve İK’dır. O katın destek elemanlarının ve ilkyardımcılarının adı ile dahili telefonu yazılır. İtfaiye, ambulans ve doğal gaz acil gibi dış kuruluşların numaraları da eklenir. İlk yardım ekibinin eğitim durumu için ilk yardım eğitimi sayfamıza bakabilirsiniz.
Yaygın hata kutusu
Yaygın hata: krokiyi bir kez çizip ekip listesini hiç güncellememek. Sahada sık gördüğümüz krokilerde işten ayrılmış destek elemanlarının adı durur, telefonlar artık kimseye ulaşmaz. Bu sorunu çözmenin yolu, iletişim bilgisini krokinin ayrı bir şeridine koymak ve bu şeridi İK’nın işe giriş-çıkış akışına bağlamaktır.
Kroki nereye asılır ve nasıl doğrulanır?
Kroki, göz hizasında, koridor kavşaklarında, merdiven başlarında ve giriş noktalarında asılır. Altıncı adım asmak ve sahada yürüyerek doğrulamaktır. Sorumlu uzman ve destek elemanlarıdır. Doğrulama, krokideki her okun sahada gerçekten bir çıkışa ulaştığını görmek demektir. Masada doğru görünen bir kroki, sahada kilitli bir kapıya çıkabilir.
Adım 6: Asın ve yürüyerek doğrulayın
Gereken şey basılı kroki ve bir kontrol formudur; sorumlu uzman ve o katın destek elemanıdır. Her “buradasınız” noktasından başlayarak oklar izlenir ve çıkışa kadar yürünür. Yol üstünde engel, kilitli kapı ya da yanlış yön varsa not edilir ve kroki düzeltilir. Doğrulama tarihi krokinin altına yazılır.
Kroki tatbikatla nasıl sınanır?
Tatbikat, krokinin gerçek sınavıdır. Gözlemciler çalışanların krokideki yolu izleyip izlemediğine ve toplanma alanına doğru ulaşıp ulaşmadığına bakar. Deprem senaryosunda kaçış yolunun farklı kontrol edilmesi gerekir; ayrıntısı işyeri deprem planı yazımızda. Tatbikatta görülen her sapma krokiye geri bildirim olarak işlenir ve düzeltilen kroki yeniden asılır.
Toplanma alanı krokide nasıl gösterilir?
Toplanma alanı bina dışında, güvenli uzaklıkta, araç trafiğinden ayrılmış ve herkesin sığabileceği bir noktadır. Krokide bu alan, binadan çıkış kapısından itibaren yön tarifiyle gösterilir. Gereken karar işverenden, saha gözlemi uzmandan gelir. Ortak binalarda alanın bina yönetimi ve diğer işverenlerle birlikte belirlenmesi gerekir.
Toplanma alanı seçerken nelere bakılır?
Alan bina cephesinden, cam yüzeylerden ve düşebilecek cisimlerden uzak olmalıdır. İtfaiye ve ambulansın yolunu kapatmamalıdır. Kalabalık işyerlerinde alternatif bir ikinci alan da mutlaka belirlenir ve krokide gösterilir. Alanın zemini ve aydınlatması gece vardiyası düşünülerek kontrol edilir; alan yağmurlu havada da kullanılabilir olmalıdır.
Toplanma alanı krokinin neresinde durur?
Bina dışı bir alan olduğu için çoğu zaman krokinin kenarına küçük bir yerleşim şeması olarak eklenir. Çıkış kapısından alana giden yol ok ile gösterilir. Alanın adı da açıkça yazılır; “otopark arka bölümü” gibi herkesin bildiği bir isim seçmek, sayımı hızlandırır.
Krokilerinizi sıfırdan çizmek ya da mevcut olanları sahada yürüyerek doğrulamak isterseniz Akademik Başarı İş Sağlığı ve Güvenliği ekibi destek verir. Acil durum eylem planı hizmetimiz kroki hazırlığını da kapsar; 0 216 771 60 72 numarasından bize ulaşabilirsiniz.
Krokiyi asmadan önce hangi kontrol listesini kullanmalısınız?
Kontrol listesi, altı adımın sonunda krokinin eksiksiz olduğunu teyit eder. Liste uzmanla birlikte o katın destek elemanı tarafından doldurulur. İlk madde en kritik olandır, çünkü yanlış bir ok doğrudan kilitli bir kapıya götürebilir. Bir madde bile işaretlenmezse kroki asılmaz, önce düzeltilir. Böylece eski hatalar yeni krokiye taşınmaz.
- Her ok sahada gerçekten bir çıkışa ulaşıyor mu?
- “Buradasınız” işareti krokinin asıldığı noktayla aynı mı?
- Söndürme ve ilk yardım ekipmanının yeri güncel mi?
- Destek elemanı ve ilkyardımcı isim ve telefonları doğru mu?
- Toplanma alanı yön tarifiyle gösteriliyor mu?
- Hazırlanma ve doğrulama tarihi krokinin altında yazılı mı?
Kroki ne zaman yenilenir?
Tadilat, bölme duvarı eklenmesi, ekipman yerinin değişmesi, ekip üyesinin ayrılması ve toplanma alanının değişmesi krokinin hemen yenilenmesini gerektirir. Plan yenilendiğinde krokiler de yeniden kontrol edilir ve doğrulama tarihi değiştirilir. Planların sahada neden eskidiğini acil durum planı eksiklikleri yazımızda örneklerle anlattık.
Kroki kime teslim edilir?
Basılı krokiler asılır, dijital kopyası da plan dosyasına eklenir. Ekip liderlerine kendi bölümlerinin krokisi ayrıca verilir ve eğitimde birlikte, yerinde incelenir. Ekip yapısının ve görev dağılımının ayrıntısı için acil durum ekipleri rehberimize bakabilirsiniz. Yönetmeliğin güncel metni Resmî Gazete arşivinde yer alır.
Sıkça Sorulan Sorular
Acil durum krokisini kim çizer?
Kroki acil durum planının parçasıdır ve plan işverenin sorumluluğundadır. Çizimi genellikle iş güvenliği uzmanı yapar; bina sorumlusu ve destek elemanları sahadaki bilgiyi doğrular.
Kroki hangi boyutta olmalı?
Yönetmelik bir ölçü vermez. Önemli olan uzaktan okunabilmesi ve göz hizasında asılmasıdır.
Krokide ziyaretçiler için ek bilgi gerekir mi?
Giriş noktalarındaki krokiler ziyaretçiyi de düşünerek hazırlanır. Toplanma alanının adı ve en yakın çıkış belirgin biçimde gösterilir; ziyaretçiye eşlik eden çalışan tahliyede onun yanında kalır.
Hızlı Özet
- Acil durum krokisi, kaçış yollarını, ekipmanı, toplanma alanını ve iletişimi gösteren tek sayfalık haritadır.
- Her kat ve büyük bölüm için asıldığı noktanın bakış açısıyla ayrı kroki hazırlanır.
- Altı adım: sadeleştir, konumu ve çıkışı işaretle, okları çiz, ekipmanı ekle, iletişimi yaz, sahada doğrula.
- İletişim bilgisi ayrı bir şeritte tutulursa güncelleme kolaylaşır.
- Kroki asılmadan önce kontrol listesiyle doğrulanır ve tatbikatla sınanır.
Kısa Sözlük
- Acil durum krokisi, acil durum planının kaçış ve ekipman bilgisini kat planı üzerinde gösteren özet sayfasıdır.
- Kaçış yolu, bir noktadan güvenli bir çıkışa kesintisiz ulaşan ve acil durumda kullanılabilen güzergâhtır.
- Toplanma alanı, tahliye sonrası sayım için bina dışında belirlenen güvenli noktadır.
Sıradaki Adım
Kontrol listesini kendi krokilerinize uyguladıktan sonra eksik çıkan maddeler için iletişim sayfamızdan bize ulaşın; sahada birlikte yürüyelim.
