Diyelim ki Kartal’da 60 çalışanlı bir metal atölyesinde öğleden sonra yangın alarmı çalıyor ve dosyada eksiksiz görünen acil durum planı sahada işlemiyor. Acil durum planı eksiklikleri çoğu zaman yokluktan değil, planın sahayla bağının kopmasından doğar. Sahada tekrar eden altı hata bu kopukluğu açıklar: şablon senaryo, masa başı kroki, eski ekip listesi, boş vardiya, kâğıt üstünde tatbikat ve güncellenmeyen plan. Hepsinin kökü tektir: planın bir sahibi yoktur.
Bu yazıda o atölyede alarm anında olanları şimdiki zamanla izliyoruz, sonra hataları tek tek açıyoruz. 2026’da İstanbul Anadolu Yakası’ndaki imalat ve depolama işyerlerinde gördüğümüz tablo, bu altı başlıkta toplanıyor. Her hatanın yanında bir belirti ve bir önlem bulacaksınız.
Alarm çaldığında plan neden işlemiyor?
Atölyedeki plan, yönetmeliğin istediği bütün başlıkları taşıyor. Ama alarm çaldığında çalışanlar ne yapacaklarını değil, birbirlerini izliyor. Destek elemanı listesinde adı yazan kişilerden biri artık işyerinde çalışmıyor, diğeri izinde. Kroki arka kapıyı gösteriyor, arka kapı ise depo olarak kullanılıyor. Plan var, ama sahada karşılığı yok.
Sahne: ilk dakikalar
Kaynak atölyesinin yanındaki boya deposundan duman yükseliyor. Bir çalışan söndürme cihazına koşuyor, ama cihazın önünde paletler duruyor. Ustabaşı herkesi ön kapıya yönlendiriyor; arka bölümdeki iki kişi alarmı duymuyor. Toplanma alanında sayım yapılmak isteniyor, ama güncel liste kimsede yok. Bu örnek, sahada sık görülen durumlardan derlenmiş temsili bir senaryodur.
Beklenmedik bulgu
Olaydan sonra yapılan incelemede plan dosyasının eksiksiz olduğu görülüyor. Kâğıt tamam, imzalar tamam. Beklenmedik bulgu şu: atölyede artık yeni bir boya deposu var, ama planda bu depoya ait tek satır yok. Sorun içerikte değil, planın işyeriyle birlikte değişmemesinde. Planın doğru kurgusu için acil durum eylem planı nasıl hazırlanır rehberimize bakabilirsiniz.
Hazırlık aşamasında hangi hatalar yapılır?
İlk iki hata, plan daha yazılırken ortaya çıkar. Biri içeriğin başka bir işyerinden kopyalanması, diğeri krokinin sahaya bakılmadan çizilmesidir. Bu iki hata planı baştan zayıflatır, çünkü senaryolar ve kaçış yolları işyerinin gerçek koşullarını yansıtmaz. Sonraki bütün adımlar bu zayıf temelin üstüne kurulur.
1. hata: Şablondan kopyalanan senaryolar
Plan, internetten bulunan ya da başka bir firmadan alınan bir şablonla “dosya tamam olsun diye” doldurulur. Senaryolar genel kalır; boya deposu, kimyasal dolap ya da soğuk oda gibi işyerine özgü riskler yer almaz. Belirti basittir: planı okuyan biri, hangi işyerine ait olduğunu adres satırına bakmadan anlayamaz.
2. hata: Sahaya bakılmadan çizilen kroki
Kroki, eski bir mimari projeden ya da hafızadan çizilir. Oklar kağıtta doğru görünür, ama sahada kilitli bir kapıya, depoya dönüşmüş bir koridora ya da kaldırılmış bir merdivene çıkar. Belirti, krokideki okları izleyerek yürüyen birinin bir noktada durmak zorunda kalmasıdır. Çözüm, her krokiyi sahada yürüyerek doğrulamaktır.
Ekip listesinde hangi hatalar tekrar eder?
Üçüncü ve dördüncü hata ekiplerle ilgilidir. Liste bir kez hazırlanır ve sonra unutulur. İşten ayrılan isimler listede kalır, vardiyalar dikkate alınmaz. Sonuç, alarm anında listede adı olan ama sahada olmayan bir ekiptir. Ekiplerin doğru kuruluşunu acil durum ekipleri rehberimizde ayrıntılı ele aldık.
3. hata: Ayrılan çalışanın listede kalması
Destek elemanı ya da ilkyardımcı işten ayrılır, ama adı ve telefonu planda ve krokide durmaya devam eder. Acil anda aranan telefon kimseye ulaşmaz. Belirti, ekip listesindeki isimlerin İK’nın güncel personel listesiyle eşleşmemesidir. Çözüm, listeyi İK’nın işe giriş-çıkış akışına bağlamak ve krokiyi aynı gün yenilemektir.
4. hata: Gece vardiyasının boş kalması
Destek elemanı sayısı doğru hesaplanır, ama bütün isimler gündüz vardiyasından seçilir. Gece vardiyasında az kişiyle çalışılan saatlerde tek bir eğitimli kişi bile bulunmaz. Belirti, ekip listesi ile vardiya çizelgesi yan yana konduğunda boş kalan saatlerdir. Çözüm, yasal sayıyı her vardiyaya dağıtmak ve gerekirse sayıyı artırmaktır.
Planı zamanla eskiten hatalar nelerdir?
Son iki hata planın sürdürülmesiyle ilgilidir. Plan iyi hazırlanmış olsa bile tatbikat yapılmazsa ya da değişikliklerden sonra güncellenmezse eskir. Yönetmelik yılda en az bir tatbikat ister ve önemli bir değişiklikte planın beklemeden yenilenmesini ister. Bu iki kural, planı canlı tutmanın temel araçlarıdır.
5. hata: Tatbikatın kâğıt üstünde yapılması
Alarm çalınır, çalışanlar bahçeye çıkar, bir fotoğraf çekilir ve tutanak imzalanır. Alan kontrolü, sayım ve değerlendirme yapılmaz. Belirti, tatbikat raporunda hiçbir aksaklık yazılmamasıdır; gerçek bir tatbikat her zaman bir şey öğretir. Tatbikatın neden ciddiye alınması gerektiğini tatbikatın önemi yazımızda ele aldık.
6. hata: Değişiklikten sonra güncellenmeyen plan
Yeni bir üretim hattı, yeni bir depo, tadilat ya da çalışan sayısında belirgin artış olur, ama plan aynı kalır. Atölyedeki boya deposu bunun örneğidir. Belirti, plandaki kat planı ile sahadaki yerleşimin farklı olmasıdır. Çözüm, değişiklik yapan birimin iş güvenliği uzmanına haber vermesini bir kural hâline getirmektir.
Bu altı hatanın ortak kökü nedir?
Altı hatanın ortak kökü, planın bir sahibinin olmamasıdır. Plan bir kez hazırlanır, imzalanır ve dosyaya konur. Sonra hiç kimse onu işyeriyle birlikte değiştirmekten sorumlu tutulmaz. Hazırlık bir proje gibi görülür, oysa plan bir süreçtir. Süreç mantığı kurulmadan hataların her biri ayrı ayrı düzeltilse bile kısa sürede geri gelir.
Dosya mantığı ile süreç mantığı
Dosya mantığında soru “planımız var mı?” olur. Süreç mantığında soru “planımız bugün işler mi?” olur. İlk soruya cevap vermek kolaydır; dosyayı raftan indirmek yeterlidir. İkinci soru ise ekip listesinin, krokinin ve tatbikat raporunun güncel olmasını ister. Fark, planın kimin masasında yaşadığıdır.
Sahibi olan plan nasıl görünür?
Sahibi olan bir planda her bölümün bir sorumlusu vardır. Ekip listesi İK’ya, krokiler iş güvenliği uzmanına, tedbirler bakım sorumlusuna bağlıdır. Her değişiklik bir bildirimle başlar ve planın ilgili sayfasında biter. Bu düzen kurulduğunda plan kendiliğinden güncel kalır ve denetimde de sahada da aynı şeyi söyler.
Bu hatalar nasıl önlenir?
Hataları önlemenin yolu, her birini bir belirti ve bir önlemle eşleştirmektir. Belirti, hatanın sahada nasıl fark edileceğini gösterir. Önlem ise onu kalıcı olarak ortadan kaldıran düzendir. Aşağıdaki tablo bu eşleşmeyi, sonraki liste ise bu hafta ilk uygulanacak adımları gösterir. Listenin ilk maddesi en hızlı sonuç verendir.
Acil durum planı eksiklikleri ve önlemleri:
| Hata | Belirti | Önlem |
|---|---|---|
| Şablon senaryo | İşyerine özgü risk yok | Sahayı gezerek senaryo yazmak |
| Masa başı kroki | Oklar kapalı kapıya çıkıyor | Krokiyi yürüyerek doğrulamak |
| Eski ekip listesi | İsimler personel listesiyle uyuşmuyor | Listeyi İK akışına bağlamak |
| Boş vardiya | Gece ekip üyesi yok | Sayıyı vardiyaya dağıtmak |
| Kâğıt tatbikat | Raporda hiç aksaklık yok | Gözlemci ve sayımla tatbikat |
| Güncellenmeyen plan | Kat planı sahayla farklı | Değişiklik bildirim kuralı |
- Ekip listesini bugün personel listesiyle karşılaştırın.
- Bir krokiyi seçip oklarını izleyerek yürüyün.
- Son tatbikat raporunda yazan aksaklıklara bakın.
- Son plan güncellemesinden bu yana işyerinde neyin değiştiğini listeleyin.
- Her bölüm için bir sorumlu adı yazın.
Ekip eğitimi nerede devreye girer?
Hataların bir kısmı, listedeki kişilerin görevini bilmemesinden kaynaklanır. Söndürme ekibinin cihazı tanımaması, kurtarma ekibinin alan kontrolünü atlaması bunun örnekleridir. Uygulamalı yangın eğitimi bu boşluğu kapatır ve tatbikatta görev bilincini güçlendirir. Eğitim, işyerinin kendi cihazları ve kendi kaçış yollarıyla yapıldığında daha kalıcı olur.
Düzeltmenin kapsamı neye göre değişir?
Bazı işyerlerinde yalnızca ekip listesi ve kroki güncellenir, bazılarında plan baştan yazılır. Kapsam çalışan sayısına, bina sayısına, vardiya düzenine ve değişikliğin büyüklüğüne göre değişir. Eğitim ve tatbikat ihtiyacı da hesaba eklenir. Bu değişkenleri acil durum eylem planı fiyatı yazımızda açıkladık.
Planınızda bu hatalardan birini ya da birkaçını görüyorsanız, Akademik Başarı İş Sağlığı ve Güvenliği ekibi işyerinizi gezerek eksikleri yerinde çıkarabilir. Acil durum eylem planı hizmetimiz hakkında bilgi için 0 216 771 60 72 numarasından bize ulaşabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Planımızın eksik olup olmadığını nasıl anlarız?
En hızlı yol, ekip listesini personel listesiyle karşılaştırmak ve bir krokiyi yürüyerek doğrulamaktır. Son tatbikat raporu da iyi bir göstergedir; hiç aksaklık yazılmamışsa tatbikat gerçekten sınanmamış olabilir.
Eksik plan için baştan mı yazmak gerekir?
Her zaman değil. Eksikler ekip listesi ve krokiyle sınırlıysa güncelleme yeterlidir. Senaryolar işyerine uymuyorsa ya da işyeri büyük ölçüde değiştiyse planı baştan ele almak daha sağlıklıdır.
Plan güncellemesi kimin sorumluluğundadır?
Planın hazırlanması ve güncellenmesi işverenin yükümlülüğüdür. Uygulamada iş güvenliği uzmanı güncellemeyi yürütür, işveren onaylar. Yükümlülüklerin genel çerçevesi 6331 sayılı Kanun metninde yer alır.
Hızlı Özet
- Acil durum planları çoğu zaman yokluktan değil, sahayla bağlarının kopmasından işlemez.
- Hazırlıkta şablon senaryo ve masa başı kroki, ekipte eski liste ve boş vardiya en sık hatalardır.
- Kâğıt üstünde tatbikat ve değişiklikten sonra güncellenmeyen plan, planı zamanla eskitir.
- Altı hatanın ortak kökü, planın bir sahibinin olmamasıdır.
- Her bölüme bir sorumlu atamak ve değişikliği bildirmek planı güncel tutar.
Kısa Sözlük
- Temsili senaryo, sahada sık görülen durumlardan derlenmiş ve gerçek bir işyerini anlatmayan örnek olaydır.
- Kâğıt tatbikat, alan kontrolü, sayım ve değerlendirme yapılmadan yalnızca tutanakla tamamlanan tatbikattır.
- Değişiklik bildirimi, işyerindeki yeni bölüm, makine veya tadilatın iş güvenliği uzmanına iletilmesidir.
Sıradaki Adım
Yukarıdaki beş maddelik listeyi bu hafta uygulayın, çıkan eksikler için iletişim sayfamızdan bize ulaşın. Tek ilke şu: plan, işyeriyle birlikte değişmiyorsa eksiktir.
