İnternetten indirilen bir acil durum planı örneği, işyerinizin planının yerine geçebilir mi? Kısa cevap: geçemez, ama bir kontrol listesi olarak işinize yarar. Yönetmelik planın işyerine ait bilgilerle hazırlanmasını ister; şablon ise sizin binanızı, çalışan sayınızı ve ekiplerinizi bilmez. Aradaki farkı altı kriterle ölçtük.
2026’da İstanbul Anadolu Yakası’nda küçük ofislerden imalat atölyelerine kadar pek çok işveren, “bir örnek bulup doldururuz” diye düşünür. Bu yazıda önce kriterleri, sonra karşılaştırma tablosunu, en sonda da kime hangisinin uyduğunu gösteriyoruz. Kazananı gerekçesiyle söylüyoruz; reklam dili kullanmadan.
Hazır Şablon ile Özel Plan Aslında Neyi Ayırır?
Hazır şablon, yönetmeliğin istediği başlıkları boş ya da genel ifadelerle sunar. İşyerine özel plan ise aynı başlıkları sizin binanızdan, çalışan listenizden ve risklerinizden gelen bilgiyle doldurur. Fark biçimde değil içeriktedir. Denetimde ve gerçek bir acil durumda işe yarayan, içeriğin işyerine ait olmasıdır.
Hazır şablon ne sunar?
Şablon size bir iskelet verir: işyeri bilgileri, acil durum türleri, ekipler, tahliye ve kroki başlıkları. Bu iskelet, nereden başlayacağını bilmeyen işveren için faydalıdır. Ancak şablondaki “deprem, yangın, sel” gibi listeler herkese aynıdır. Sizin işyerinizde kimyasal depo ya da jeneratör odası varsa şablon bunu söylemez.
İşyerine özel plan ne sunar?
Özel plan, sahada yapılan keşfe dayanır. Hangi katta kaç kişinin çalıştığını, hangi kapının kaçış yolu olduğunu, toplanma yerinin nerede durduğunu gösterir. Risk değerlendirmesinde belirlenen tehlikeler acil durum senaryolarına dönüşür. Planın nasıl kurulduğunu acil durum eylem planı nasıl hazırlanır yazımızda bölüm bölüm anlattık.
Karşılaştırmada Hangi 6 Kriteri Kullanıyoruz?
Altı kriteri, İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik’in planlardan beklediklerinden çıkardık. Her kriter, bir denetçinin ya da gerçek bir alarmın soracağı bir soruya karşılık gelir. Kriterler önem sırasına göre dizildi; ilk kriteri karşılamayan bir plan, diğerlerinde ne kadar iyi olursa olsun eksik kalır.
- Asgari içeriğin işyerine göre dolması (md. 12)
- Krokinin sahayla örtüşmesi
- Destek elemanı ve ilkyardımcı sayısının doğru hesabı
- Ortak alanda diğer işverenlerle uyum (md. 17)
- Tatbikatla planın sınanması (md. 13)
- Değişiklikte kolay güncellenmesi (md. 14/2)
Neden fiyat bir kriter değil?
Fiyat elbette önemlidir, ama planın işe yarayıp yaramadığını ölçmez. Ucuz bir şablon, sonradan doldurulması gereken boşluklar nedeniyle uzun vadede daha fazla emek ister. Fiyatın hangi kalemlere göre değiştiğini ayrı bir yazıda ele aldık. Burada yalnızca planın kalitesini ölçen kriterlere bakıyoruz.
Kriterleri nasıl puanladık?
Her kriterde iki soruyu sorduk: şablon bu ihtiyacı kendiliğinden karşılıyor mu, yoksa işveren eksik kısmı kendisi mi tamamlamak zorunda kalıyor? İkinci durumda şablon o kriterde geride sayıldı. Bu yöntem, şablonu kötülemek için değil, işverenin üzerine kalan işi görünür kılmak için seçildi.
Yönetmelik, Kroki ve Ekip Kriterlerinde Hangisi Önde?
İlk üç kriterde özel plan açık farkla öndedir. Şablon başlıkları verir, ama işyeri unvanını, hazırlayanları, belirlenen acil durumları ve görevlilerin iletişimini sizin yerinize yazamaz. Kroki ve ekip sayısı ise tamamen işyerine ait bilgilerdir. Bu üç kriterde şablon, işverene doldurulacak bir form bırakır.
Asgari içerik
Yönetmelik planda işyeri unvanı, adresi, işveren adı, hazırlayanlar, hazırlanma ve geçerlilik tarihleri, belirlenen acil durumlar, önleyici ve sınırlandırıcı tedbirler ile müdahale ve tahliye yöntemleri ister. Şablonda bu başlıklar vardır, cevaplar yoktur. Özel planda her başlığın altı sahadan gelen bilgiyle dolar.
Kroki gerçekliği
Şablondaki örnek kroki, sizin binanızı hiç görmemiş birinin başka bir yapı için yaptığı çizimdir. Sizin kaçış yolunuz, yangın söndürme ekipmanınızın yeri ve toplanma alanınız sahaya bakılmadan çizilemez. Kroki hazırlığının adımlarını acil durum krokisi yazımız ayrıntılı veriyor. Krokiyi duvara asmadan önce sahada yürüyerek doğrulamak, bu kriterin özüdür.
Ekip ve destek elemanı sayısı
Destek elemanı sayısı tehlike sınıfına göre değişir: çok tehlikelide 30, tehlikelide 40, az tehlikelide 50 çalışana kadar 1 kişi (md. 11/1). Şablon bu eşiği yazabilir, ama sizin listenize uygulayamaz. Vardiyalı çalışan işyerlerinde hesap her vardiya için ayrıca yapılır. Ekiplerin nasıl kurulacağını acil durum ekipleri yazımızda bulabilirsiniz.
Ortak Alan, Tatbikat ve Güncellemede Durum Ne?
Son üç kriter, planın zaman içinde yaşayıp yaşamadığını ölçer. Şablon tek bir işyerini varsayar, tatbikat bulgusunu kendiliğinden içermez ve değişikliği takip etmez. Özel plan ise ortak alandaki işverenleri, tatbikattan çıkan dersleri ve yenileme takvimini içine alır. Bu kriterlerde şablon çoğu zaman hiç karşılık vermez.
Ortak alan ve diğer işverenler
Aynı alanı paylaşan işverenler planı ortak hazırlar (md. 17). Çok kiracılı bir binada şablon, komşu firmaların ekiplerini ve ortak toplanma alanını bilmez. Koordinasyonsuz yazılan iki plan, alarm anında iki ekibi aynı merdivene yönlendirebilir. Bu durumun sahadaki karşılığını plaza acil durum planı yazımızda Kartal ve Pendik örneğiyle anlattık.
Tatbikatla sınanması
Tatbikat yılda en az bir kez yapılır (md. 13). Tatbikatta ortaya çıkan aksaklıklar, örneğin kapalı bir kapı ya da eksik bir yoklama listesi, plana geri işlenmelidir. Şablon bu döngüyü kendiliğinden kurmaz, çünkü tatbikatın sonucunu bilemez. Özel plan, her tatbikattan sonra güncellenen yaşayan bir belgedir.
Güncelleme kolaylığı
Plan çok tehlikelide en geç 2, tehlikelide 4, az tehlikelide 6 yılda bir yenilenir; önemli değişiklikte beklenmez (md. 14/2). İşyerine göre kurulmuş bir planda yalnız değişen bölüm güncellenir; şablonla kurulan planda ise çoğu zaman her şey baştan yazılır. Tüm rakamları kaynağıyla görmek için rakamlarla acil durum yönetmeliği yazımıza bakabilirsiniz.
Tablo Bize Ne Söylüyor?
Altı kriteri tek tabloda topladığımızda tablo şunu gösteriyor: şablon her kriterde işvereni yarı yolda bırakır, eksik kalan bilgiyi doldurma işini ona yükler. Özel plan ise aynı işi sahadan gelen bilgiyle tamamlar. Şablonun güçlü olduğu tek yer, başlık listesini hızlıca önünüze koymasıdır. Bu da onu plan değil, kontrol listesi yapar.
Acil durum planı örneği ile özel plan kriter kriter nasıl ayrışır:
| Kriter | Hazır şablon | İşyerine özel plan |
|---|---|---|
| Asgari içerik (md. 12) | Başlıklar var, içerik boş | İşyeri bilgisiyle dolu |
| Kroki | Genel örnek çizim | Sahada doğrulanmış |
| Ekip sayısı (md. 11) | Hesap işverene kalır | Eşiğe göre hesaplanmış |
| Ortak alan (md. 17) | Genellikle yok | Diğer işverenlerle kurulu |
| Tatbikat (md. 13) | Döngü yok | Bulgular plana işlenir |
| Güncelleme (md. 14/2) | Baştan yazılır | Değişen bölüm yenilenir |
| Kime uygun | Hazırlık öncesi kontrol listesi | Planı olması gereken her işyeri |
Şablonun meşru kullanımı
Şablonu tamamen bir kenara atmak gerekmez. Plan hazırlığına başlamadan önce hangi bilgileri toplamanız gerektiğini görmek için iyi bir araçtır. Çalışan listesi, kat planı ve ekipman yerleri gibi bilgileri şablonun başlıklarına göre toplamak, özel planın hazırlanmasını hızlandırır. Böylece uzmanla yapılan ilk görüşme daha kısa ve verimli geçer.
Tabloda görünmeyen fark
Tablonun söylemediği önemli bir şey daha var: sorumluluğun kimde kaldığı. Planı hazırlama görevi işverendedir (md. 5). Şablonla hazırlanmış eksik bir plan, gerçek bir acil durumda ya da denetimde bu sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Planı “dosyada var” diye rafa koymak da tek başına işvereni bu sorumluluktan kurtarmaz.
Kime Hangisi Uygun, Kazanan Hangisi?
Kazanan, gerekçesiyle, işyerine özel plandır; çünkü altı kriterin altısında da işi tamamlayan odur. Şablon, planı olmayan bir işverenin ilk adımı ve kontrol listesi olarak değer taşır. Hiçbir işyeri için şablonun kendisi plan sayılmamalıdır; en az çalışanı olan işyeri bile kendi bilgisini plana yazmak zorundadır.
10’dan az çalışanlı az tehlikeli işyerleri
10’dan az çalışanı olan az tehlikeli işyerlerinde tek destek elemanı yeterlidir (md. 11/5). Bu işyerlerinde plan kısadır ve şablonla başlamak mantıklı olabilir. Yine de kroki, iletişim bilgileri ve toplanma yeri işyerine ait olmalıdır. Şablonun başlıklarını izleyip boşlukları sahadan gelen bilgiyle doldurmak, bu işyerleri için makul bir yoldur.
Çok tehlikeli, çok katlı ve ortak alanlı işyerleri
Çok tehlikeli sınıftaki, çok katlı ya da başka işverenlerle ortak alanı olan işyerlerinde şablon pratikte yetmez. Bu işyerlerinde plan; saha keşfi, ekip hesabı, ortak koordinasyon ve tatbikat desteği ister. Şablonla başlanmış olsa bile planın her bölümü sahadan gelen bilgiyle yeniden yazılır.
Elinizdeki şablonu işyerinize özel bir plana dönüştürmek için acil durum eylem planları hizmetimizi inceleyebilir ya da 0 216 771 60 72 numaralı telefondan Akademik Başarı İş Sağlığı ve Güvenliği ekibine ulaşabilirsiniz. Mevcut şablonunuzu da getirin; içinden kullanılabilir kısımları birlikte ayıklarız.
Sıkça Sorulan Sorular
İnternetten indirdiğim acil durum planı geçerli sayılır mı?
Bir belgenin geçerli sayılması, yönetmeliğin istediği bilgileri işyerinize göre içermesine bağlıdır. İndirilen örnek bu bilgilerle doldurulmamışsa eksik kalır. Yönetmelik metnine Resmî Gazete üzerinden ulaşabilirsiniz.
Şablonu kendim doldurursam yeterli olur mu?
İşveren planı iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimiyle birlikte hazırlar. Kendi doldurduğunuz şablonun sahayla örtüşüp örtüşmediğini bir uzmanın kontrol etmesi önerilir.
Özel plan her yıl baştan mı yazılır?
Hayır. Plan tehlike sınıfına göre 2, 4 veya 6 yılda bir yenilenir; arada önemli bir değişiklik olursa yalnız ilgili bölümler güncellenir.
Hızlı Özet
- Acil durum planı örneği bir kontrol listesidir, işyerinin planı değildir.
- Karşılaştırma altı kriterle yapıldı: içerik, kroki, ekip, ortak alan, tatbikat, güncelleme.
- Altı kriterin altısında da işi tamamlayan işyerine özel plandır.
- 10’dan az çalışanlı az tehlikeli işyerinde şablonla başlamak mantıklı olabilir.
- Planı hazırlama sorumluluğu her durumda işverendedir.
Kısa Sözlük
- Hazır şablon, yönetmelikteki plan başlıklarını genel ifadelerle sunan, işyerine ait bilgi içermeyen örnek belgedir.
- İşyerine özel plan, saha keşfi ve risk değerlendirmesiyle o işyerinin bilgileri üzerine kurulan acil durum planıdır.
- Asgari içerik, yönetmeliğin md. 12’de her planda bulunmasını istediği bilgi listesidir.
Sıradaki Adım
Şablonunuzu ve çalışan listenizi bize gönderin, eksikleri birlikte çıkaralım. 0 216 771 60 72 numarasını arayın ya da iletişim sayfamızdan yazın.
