İlkyardım Yönetmeliği, işyerinde ilkyardımcı sayısını tehlike sınıfına bağlar: az tehlikeli işyerinde her 20, tehlikelide her 15, çok tehlikelide her 10 çalışana bir ilkyardımcı bulunur. Sayıyı bulmak için çalışan sayınızı bu orana bölmeniz yeterlidir. Ancak doğru ekip, yalnız doğru sayıdan değil, doğru dağılımdan, eğitimden ve güncel bir listeden oluşur.
Bu rehber, 2026’da İstanbul Anadolu Yakası’nda Pendik’teki depolardan Maltepe’deki mağazalara kadar farklı işyerlerinde ilkyardımcı ekibinin nasıl kurulduğunu altı adımda anlatıyor. Her adımda gereken belgeyi, kişiyi ve zamanlamayı bulacaksınız. Sonda bir kontrol listesi var.
Birinci adım: tehlike sınıfını ve çalışan sayısını belirleyin
İlk adımın iki girdisi vardır: tehlike sınıfı ve fiilî çalışan sayısı. Gereken belge, SGK işyeri kaydındaki NACE kodu ile güncel çalışan listesidir. Bu adımı genellikle İK ya da idari işler sorumlusu yürütür. Bilgiler hazırsa adım bir saat bile sürmez. Eksikse, önce listeyi tamamlamak gerekir.
Tehlike sınıfı nereden bulunur?
Tehlike sınıfı, işyerinin NACE faaliyet koduna göre İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği’nde belirlenir. Üç sınıf vardır: az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli. Sınıfı sektör adından tahmin etmek yerine SGK kaydınızdan kontrol edin. Oran bu bilgiye göre seçilir; yanlış sınıf, yanlış sayı demektir.
Çalışan sayısı nasıl alınır?
Sayı, bordrodaki güncel listeden alınır ve bütün vardiyaları kapsar. Birden fazla binası ya da şubesi olan işverenler, sayıyı hem toplam hem de bina bazında çıkarmalıdır. Bu ayrım, üçüncü adımdaki dağılım için gereklidir. Liste, aynı zamanda işyeri hekiminin muayene takviminin de temelidir.
İkinci adım: oranı uygulayıp asgari sayıyı bulun
Çalışan sayınızı tehlike sınıfının oranına bölün: az tehlikelide 20, tehlikelide 15, çok tehlikelide 10. Sonuç küsuratlı çıkarsa yukarı yuvarlamak, mevzuatın amacına uygun ve temkinli yaklaşımdır. Bu adım bir masa başı hesabıdır ve birkaç dakika sürer. Gereken tek belge, birinci adımda hazırlanan listedir.
Aşağıdaki tablo, ilkyardımcı sayısının 45 çalışanlı bir işyerinde tehlike sınıfına göre nasıl değiştiğini gösteriyor.
| Tehlike sınıfı | Oran | 45 çalışan için hesap | Asgari ilkyardımcı |
|---|---|---|---|
| Az tehlikeli | Her 20 çalışana 1 | 45 / 20 = 2,25 | 3 |
| Tehlikeli | Her 15 çalışana 1 | 45 / 15 = 3 | 3 |
| Çok tehlikeli | Her 10 çalışana 1 | 45 / 10 = 4,5 | 5 |
Neden yukarı yuvarlanır?
2,25 kişilik bir ilkyardımcı olmaz. Aşağı yuvarlandığında oranın gerisinde kalan bir grup çalışan ortaya çıkar. Bu yüzden küsurat çıktığında bir ilkyardımcı daha eklemek, ekibin her çalışana ulaşmasını sağlar. Kesin hesabı işyeri hekimiyle birlikte doğrulamak ve sonucu yazılı kayda geçirmek en sağlıklısıdır.
Asgari sayı bir başlangıçtır
Oran, yönetmeliğin en az beklediği sayıdır. Vardiyalı çalışma, dağınık bir saha ya da yüksek riskli bir bölüm, daha fazla ilkyardımcı gerektirebilir. Bu kararı vermek için üçüncü adımdaki dağılım hesabına geçin. Toplam sayı çoğu zaman bu adımda biraz daha artar ve bu artış normaldir.
Üçüncü adım: ekibi vardiya ve alana göre dağıtın
Asgari sayıyı bulduktan sonra, ilkyardımcıların her vardiyada ve her çalışma alanında erişilebilir olacak şekilde dağıtılması gerekir. Bu adımı iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi birlikte planlar. Gereken belge, vardiya çizelgesi ve işyeri krokisidir. Planlama genellikle tek bir toplantıda tamamlanır ve sonucu kroki üzerine işlenir.
Vardiya dengesi
Gündüz vardiyasında dört ilkyardımcı, gece vardiyasında hiç ilkyardımcı olmaması sık görülen bir dengesizliktir. Her vardiyanın kendi çalışan sayısına göre ilkyardımcısı olmalıdır. İzin, rapor ve yıllık izin dönemleri de hesaba katılmalı; tek kişiye bağlı bir vardiya, o kişi izne çıktığında boş kalır.
Alan ve bina dağılımı
Ayrı binalar, katlar ya da uzak çalışma alanları varsa, her alanda ulaşılabilir bir ilkyardımcı bulunmalıdır. Depo ile ofis arasında yürüme mesafesi uzunsa, tek bir merkez ekip yeterli olmayabilir. Hekim, risk değerlendirmesinde öne çıkan bölümlere öncelik verilmesini önerebilir. Kat ya da bina başına bir isim yazmak, dağılımı görünür kılar.
Yaygın hata
Yaygın hata: ilkyardımcı ile acil durum destek elemanını aynı şey sanmak. Acil durum destek elemanı, arama-kurtarma-tahliye ve yangınla mücadele için ayrı ayrı görevlendirilir. Sayısı da farklıdır: çok tehlikelide 30, tehlikelide 40, az tehlikelide 50 çalışana kadar bir kişi. Bir çalışan iki görevi üstlense bile, iki hesap ayrı yapılır.
Dördüncü adım: adayları seçip eğitime yönlendirin
İlkyardımcı, ilkyardım eğitimini tamamlamış ve sertifikası olan çalışandır. Bu adımda gönüllü ve uygun adaylar belirlenir, eğitime yönlendirilir. Gereken belge, eğitim sonunda verilen ilkyardımcı sertifikasıdır. Eğitim takvimi, vardiyalar aksamayacak şekilde planlanmalıdır. Bu adımda sorumlu kişi genellikle İK ile iş güvenliği uzmanıdır; süre ise eğitim kuruluşunun takvimine bağlıdır.
Aday seçimi
İyi bir ilkyardımcı adayı, sahada sürekli bulunan, sakin kalabilen ve ekibin güvendiği kişidir. Sık saha dışına çıkan bir yönetici yerine, üretim hattında ya da depoda sürekli çalışan bir kişi seçmek daha işlevseldir. Adayların gönüllü olması, eğitimin verimini de artırır. Zorla seçilen bir ilkyardımcı, kriz anında geri çekilebilir.
Eğitim ve sertifika
İlkyardım eğitimi, yetkili bir eğitim kuruluşundan alınır ve sonunda sertifika düzenlenir. Çalışanı ilk yardım kursuna göndermeden önce takvimi vardiya planıyla eşleştirin. Eğitim seçenekleri için ilk yardım eğitimi sayfamıza bakabilirsiniz. Mevzuatın ayrıntısı Sağlık Bakanlığı kaynaklarında yer alır. Sertifikanın bir kopyası işyerindeki dosyada saklanmalıdır.
Beşinci adım: malzeme, kroki ve iletişimi hazırlayın
İlkyardımcı ekibi, malzemeye ve bilgiye hızlı ulaşabildiğinde işe yarar. Bu adımda ecza dolabı ya da ilk yardım çantasının yeri, acil durum planı krokisindeki işaretler ve görevlilerin iletişim bilgileri hazırlanır. Gereken belge, işyerinin acil durum planıdır. Sorumlu kişiler iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimidir.
Kroki ve acil durum planı
İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik md. 12’ye göre plan krokisinde ilk yardım malzemesinin yeri, kaçış yolları, toplanma yerleri ve görevlilerin iletişim bilgileri yer alır. İlkyardımcıların adları ve telefonları bu krokiyle uyumlu olmalıdır. Planın hazırlanışı için acil durum eylem planları sayfamıza bakabilirsiniz.
Malzemenin düzeni
İlk yardım malzemesi, her ilkyardımcının bildiği ve kilitsiz ulaşılabilen bir yerde durmalıdır. Malzemenin eksik olup olmadığı düzenli aralıklarla kontrol edilir. Yara bandının bittiğini kaza anında fark etmek, en iyi eğitimli ilkyardımcıyı bile çaresiz bırakır. Kontrolü bir kişiye zimmetlemek, sorumluluğu netleştirir.
Altıncı adım: listeyi güncel tutun ve tatbikatla sınayın
Ekip bir kez kurulup bırakılmaz. İşten ayrılan, görev değiştiren ya da uzun süre rapor alan ilkyardımcının yerine yenisi belirlenir. Acil durum tatbikatı yılda en az bir kez yapılır ve ekibin gerçek bir durumda nasıl çalıştığını gösterir. Bu adımın sorumlusu iş güvenliği uzmanı ve irtibat kişisidir.
Ayrılma ve dönüşler
Bir ilkyardımcı iş kazası ya da sağlık nedeniyle uzaklaşırsa, dönüşüne kadar yerine geçici bir görevli belirlenir. Dönüşte çalışan talep ederse işe dönüş muayenesi yapılır. Hekim, çalışanın ilkyardımcı görevini sürdürmesine engel bir durum olup olmadığını da değerlendirir. Liste, bu değerlendirmenin sonucuna göre güncellenir.
Kontrol listesi
Aşağıdaki liste, ekibin kurulumunu kapatmadan önce son kez bakmanız gereken maddeleri önem sırasıyla veriyor. Her maddenin karşısına bir tarih ve sorumlu yazmak, takibi kolaylaştırır. Listeyi her tatbikattan sonra ve her önemli personel değişikliğinde yeniden gözden geçirin; böylece ekip kâğıtta değil sahada hazır kalır.
- Asgari ilkyardımcı sayısı tehlike sınıfına göre hesaplandı mı?
- Her vardiyada ve her binada en az bir ilkyardımcı var mı?
- Bütün ilkyardımcıların sertifikası dosyada mı?
- Adlar ve iletişim bilgileri acil durum planı krokisinde güncel mi?
- İlk yardım malzemesi eksiksiz ve ulaşılabilir mi?
- Son tatbikat tarihi ve bir sonraki tatbikat planı belli mi?
İlkyardımcı ekibinin sağlık boyutunu işyeri hekiminizle birlikte kurmak için Akademik Başarı İş Sağlığı ve Güvenliği’nin işyeri hekimliği hizmeti sayfasını inceleyebilir ya da 0 216 771 60 72 numaralı hattan bize ulaşabilirsiniz. Hekimin rolünü işyeri hekimi hizmeti nasıl alınır, ziyaret hazırlığını işyeri hekimiyle verimli çalışmak ve küçük işletmelerde gözden kaçan durumları işyeri hekiminin faydaları yazımızda bulabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
10 kişilik bir ofiste ilkyardımcı gerekir mi?
Evet. İlkyardımcı oranı her işyeri için geçerlidir. Az tehlikeli sınıftaki 10 kişilik bir ofiste de en az bir ilkyardımcı bulunmalıdır.
İşveren ilkyardımcı olabilir mi?
İlkyardım eğitimini tamamlayıp sertifika alan ve sahada bulunan herkes ilkyardımcı olabilir. Ancak işveren sık sık işyeri dışındaysa, sahada sürekli bulunan bir çalışanı seçmek daha işlevseldir.
İlkyardımcı ile işyeri hekimi aynı işi mi yapar?
Hayır. İlkyardımcı, kaza ya da ani rahatsızlık anında ilk müdahaleyi yapan eğitimli çalışandır. İşyeri hekimi ise sağlık gözetimini yürütür ve ilk yardım organizasyonunun planlanmasına katkı verir.
Hızlı Özet
- İlkyardımcı oranı az tehlikelide 20, tehlikelide 15, çok tehlikelide 10 çalışana birdir.
- Küsuratlı sonuçta yukarı yuvarlamak temkinli yaklaşımdır.
- Ekip, her vardiyada ve her alanda erişilebilir olacak şekilde dağıtılır.
- İlkyardımcı ile acil durum destek elemanı ayrı hesaplanır.
- Adlar acil durum planı krokisinde güncel tutulur, tatbikat yılda en az bir kez yapılır.
Kısa Sözlük
- İlkyardımcı, ilkyardım eğitimini tamamlayıp sertifika almış ve işyerinde ilk müdahale için görevlendirilmiş çalışandır.
- Destek elemanı, acil durumlarda arama-kurtarma-tahliye veya yangınla mücadele için görevlendirilen çalışandır.
- Acil durum planı, işyerindeki olası acil durumlara karşı hazırlanan, krokisinde ilk yardım malzemesinin yerini de gösteren yazılı plandır.
- Tatbikat, acil durum planının ve ekiplerin işleyişini sınamak için yapılan uygulamalı çalışmadır.
Sıradaki Adım
Çalışan listenizi ve vardiya düzeninizi bize iletin, ilkyardımcı sayısını ve dağılımını birlikte doğrulayalım. Talebinizi iletişim sayfamızdan iletebilir ya da 0 216 771 60 72 numaralı hattı arayabilirsiniz.
