Sarsıntı başladığında çalışanlarınız masanın yanına mı çöker, kapıya mı koşar? İşyeri deprem planı bu sorunun cevabını önceden yazar ve ayrı bir dosya değil, acil durum planının bir bölümüdür. Plan altı adımda kurulur: senaryo, önleyici tedbir, sarsıntı anı ve sonrası, toplanma ve sayım, ekip ve kroki, tatbikat. Yasal çerçeve, İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik’in asgari plan içeriğidir.
İstanbul’da faaliyet gösteren her işyeri için deprem, acil durum planının sabit başlığıdır. 2026’da Maltepe’deki plazalardan Tuzla’daki tersanelere kadar sahada en çok sorulan soru, “deprem için ayrı bir plan mı gerekir?” sorusudur. Cevap hayır; mevcut plana doğru biçimde eklenmesi gerekir. Bu rehber her adım için gereken belgeyi ve sorumlu kişiyi gösteriyor.
- Deprem senaryosunu acil durum listesine yazın.
- Sabitleme ve önleyici tedbirleri ekleyin.
- Sarsıntı anı ve sonrasındaki müdahaleyi tarif edin.
- Toplanma alanı ve sayım düzenini kurun.
- Ekipleri ve krokiyi deprem senaryosuna göre güncelleyin.
- Deprem tatbikatını planlayın ve sonuçlarını plana işleyin.
Deprem senaryosu acil durum listesine nasıl yazılır?
İlk adım, depremi planın “belirlenen acil durumlar” bölümüne işyerine özgü ayrıntılarla yazmaktır. Gereken belge risk değerlendirmesi raporu ve bina bilgisidir; sorumlu kişi iş güvenliği uzmanıdır. Senaryo genel bir cümle değil, bu binada ve bu vardiya düzeninde neyin etkileneceğini anlatan bir tariftir.
Risk değerlendirmesinden ne okunur?
Raporda devrilme riski taşıyan raflar, yüksekte depolanan malzemeler, cam bölmeler, asılı tavan elemanları ve sabitlenmemiş makineler not edilir. Bu tespitler deprem senaryosunun girdisidir ve her biri bir tedbirle eşleşir. Tehlikeli kimyasal ya da basınçlı tüp kullanan işyerlerinde, sarsıntı sonrası sızıntı ihtimali de senaryoya ayrıca eklenir.
Vardiya ve bina kullanımı
Senaryo, depremin hangi saatte olabileceğini değil, farklı saatlerde işyerinde kaç kişinin ve hangi ekibin bulunduğunu dikkate alır. Gece vardiyasında az kişiyle çalışılan bir depo ile gündüz kalabalık bir ofis katı aynı tarifle yazılmaz. Her vardiya için ekip lideri senaryoda isimle yer alır.
Sabitleme ve önleyici tedbirler planda nasıl yer alır?
İkinci adım, depremde zararı azaltacak önleyici ve sınırlandırıcı tedbirleri yazmaktır. Gereken belge risk değerlendirmesindeki düzeltici faaliyet listesidir; sorumlu kişiler uzman ve bakım sorumlusudur. Tedbirler sorumlusu ve kontrol düzeniyle yazılır, aksi hâlde madde kâğıt üstünde kalır. Sahada en çok ihmal edilen adım da çoğu zaman budur.
Dolap, raf ve ekipman sabitleme
Yüksek dolaplar ve raflar duvara ya da zemine sabitlenir, ağır malzeme alt raflara alınır. Kaçış yolları üzerinde devrilebilecek eşya bırakılmaz. Bilgisayar, yazıcı ve küçük makineler kaymaya karşı tespit edilir. Bu tedbirlerin her biri planda sorumlu unvanıyla yazılır ve periyodik olarak gözden geçirilir.
Enerji ve tehlikeli madde kontrolü
Sarsıntı sonrası doğal gaz, elektrik ve su vanalarını kimin, nereden kapatacağı planda yazılır. Vana ve şalter yerleri krokide gösterilir. Kimyasal depolarında kapların devrilmeye karşı korunması ve dökülme kitinin hazır tutulması da bu adımın parçasıdır. Sorumlu kişinin bir yedeği her vardiyada bulunur.
Sarsıntı anı ve sonrası müdahale nasıl tarif edilir?
Üçüncü adım, sarsıntı sırasında ve hemen sonrasında kimin ne yapacağını kısa talimatlarla yazmaktır. Gereken belge mevcut müdahale yöntemleri bölümüdür; sorumlu kişiler uzman ve ekip liderleridir. Talimatlar emir kipinde, herkesin anlayacağı sade bir dille yazılır. Yangın senaryosundan en büyük farkı, tahliyenin hemen başlamamasıdır.
Sarsıntı sırasında
Çalışanlar bulundukları yerde, sağlam bir masa yanında ya da altında çöküp başlarını korur ve sarsıntı bitene kadar tutunur. Merdivenlere ve asansöre koşulmaz, pencere ve cam bölmelerden uzak durulur. Makine başında çalışanlar, güvenle yapabiliyorsa makineyi durdurur. Bu talimat, işe giriş eğitiminde ve tatbikatta uygulamalı olarak gösterilir.
Sarsıntı bittikten sonra
Ekip liderleri kaçış yollarının kullanılabilir olup olmadığını kontrol eder ve tahliyeyi kontrollü biçimde başlatır. Asansör kullanılmaz, hasarlı bölümlerden uzak bir güzergâh seçilir. Enerji sorumlusu vanaları kapatır. Yaralı varsa ilk yardım ekibi devreye girer; ilkyardımcıların eğitim durumu için ilk yardım eğitimi sayfamıza bakabilirsiniz.
Toplanma alanı ve sayım düzeni nasıl kurulur?
Dördüncü adım, deprem senaryosuna uygun toplanma alanını ve sayım düzenini belirlemektir. Gereken belgeler bina çevresinin krokisi ve güncel personel listesidir; sorumlu kişiler işveren ve kurtarma ekibi lideridir. Yangın için seçilen alan depremde uygun olmayabilir, bu yüzden ayrıca değerlendirilir ve krokiye ayrı işaretle eklenir.
Deprem için toplanma alanı seçimi
Alan bina cephesinden, cam yüzeylerden, elektrik direklerinden ve düşebilecek cisimlerden uzak olmalıdır. Ortak binalarda alan bina yönetimi ve diğer işverenlerle birlikte belirlenir, çünkü aynı alanı paylaşan işverenler planı ortak hazırlar. Alternatif bir ikinci alan da plana yazılır. Alanın adı, herkesin bildiği bir yer adıyla verilirse sayım kolaylaşır.
İletişim kesildiğinde sayım
Depremden sonra telefon hatları yoğunlaşabilir. Bu yüzden sayım, telefona değil basılı listeye dayanır. Kurtarma ekibi lideri listeyi acil durum çantasında tutar. Eksik kişi bilgisi koordinatöre yüz yüze iletilir ve dış ekiplere aktarılır. Kimse kendi başına binaya geri girmez; eşyasını almak için bile.
Ekipler ve kroki deprem senaryosuna göre nasıl güncellenir?
Beşinci adım, mevcut ekip listesini ve krokileri deprem senaryosuna göre gözden geçirmektir. Gereken belgeler ekip listesi ve kat krokileridir; sorumlu kişiler uzman ve İK’dır. Söndürme, kurtarma, koruma ve ilk yardım ekiplerinin her biri deprem için ayrı bir görev tanımı alır.
Ekiplerin deprem görevleri
Kurtarma ekibi alan kontrolü ve kontrollü tahliyeyi, koruma ekibi giriş kontrolünü ve dış ekipleri karşılamayı, ilk yardım ekibi yaralılarla ilgilenmeyi, söndürme ekibi ise sarsıntı sonrası olası yangına müdahaleyi üstlenir. Her görev için bir yedek isim de yazılır. Ekiplerin kuruluş mantığını acil durum ekipleri rehberimizde ayrıntılı anlattık.
Krokide deprem bilgisi
Kroki, vana ve şalter yerlerini, depremde kullanılacak toplanma alanını ve alternatif güzergâhı göstermelidir. Yangın ve deprem için farklı toplanma alanı seçildiyse ikisi de krokide ayrı işaretle yer alır. Asansörün depremde kullanılmayacağı da krokide açıkça yazılır. Krokinin genel hazırlığı için planın kroki bölümündeki adımlar izlenir, deprem bilgisi bunun üstüne eklenir.
Yaygın hata: tek toplanma alanı
Yaygın hata: deprem senaryosunu plana eklemek, ama krokide yalnızca yangın toplanma alanını bırakmak. Çalışan alarm anında alışkanlıkla krokideki alana yürür; o alan cam cepheli bir binanın dibindeyse deprem için uygun değildir. Bu nedenle senaryo değiştiğinde kroki de aynı gün güncellenir ve eğitimde yeni alan gösterilir.
Deprem tatbikatı nasıl planlanır?
Altıncı adım, deprem senaryosunu tatbikatla sınamaktır. Yönetmelik yılda en az bir tatbikat ister; işyeri bu tatbikatlardan birini deprem senaryosuyla yapabilir. Gereken belgeler senaryo metni ve gözlemci formudur; sorumlu kişiler uzman ve koordinatördür. Tatbikat raporu plan dosyasına eklenir ve bulgular plana işlenir.
Tatbikatta neye bakılır?
Gözlemciler çalışanların sarsıntı sırasında yerinde korunup korunmadığını, tahliyenin sarsıntı bittikten sonra başlayıp başlamadığını, vana sorumlusunun görevini yapıp yapmadığını ve sayımın listeyle yapılıp yapılmadığını not eder. Bu notlar raporun gözlem bölümüne yazılır. Tatbikatın neden ciddiye alınması gerektiğini tatbikatın önemi yazımızda anlattık.
Senaryoyu çeşitlendirmek
Her yıl aynı senaryo, aynı saatte tekrarlanırsa tatbikat ezbere döner. Bir yıl kaçış yollarından biri kapalı kabul edilir, bir başka yıl gece vardiyasında tatbikat yapılır. Bu çeşitlilik, planın farklı koşullarda da işleyip işlemediğini gösterir ve ekiplerin esnekliğini artırır. Senaryo değişikliği yalnızca koordinatör ve gözlemcilerle paylaşılır.
Deprem senaryosunu mevcut planınıza eklemek ya da tatbikatınızı birlikte planlamak isterseniz, Akademik Başarı İş Sağlığı ve Güvenliği ekibi işyerinizi yerinde inceleyebilir. Acil durum eylem planı hizmetimiz hakkında bilgi için 0 216 771 60 72 numarasından bize ulaşabilirsiniz.
Deprem planı yönetmeliğin asgari içeriğini karşılıyor mu?
Son kontrol, deprem bölümünün yönetmeliğin 12. maddesindeki asgari içerikle örtüşüp örtüşmediğine bakmaktır. Aşağıdaki tablo, her başlığın deprem senaryosundaki karşılığını gösterir ve sonda kontrol listesi olarak kullanılabilir. Boş kalan her kutu bir eksik demektir. Planın bütün bölümleri için acil durum eylem planı nasıl hazırlanır rehberimize bakabilirsiniz.
İşyeri deprem planı kontrol tablosu:
| Asgari içerik (md. 12) | Deprem senaryosundaki karşılığı | Var mı? |
|---|---|---|
| Belirlenen acil durumlar | İşyerine özgü deprem senaryosu | Evet / Hayır |
| Önleyici ve sınırlandırıcı tedbirler | Sabitleme, vana ve şalter düzeni | Evet / Hayır |
| Müdahale yöntemleri | Sarsıntı anı ve sonrası talimatları | Evet / Hayır |
| Tahliye yöntemleri | Kontrollü tahliye ve güzergâh | Evet / Hayır |
| Toplanma yerleri | Cepheden uzak deprem toplanma alanı | Evet / Hayır |
| Kroki ve iletişim | Vana yerleri, alternatif yol, görevli telefonları | Evet / Hayır |
Tablo eksik çıkarsa ne yapılır?
İşaretlenmeyen her satır için bir sorumlu ve bir tamamlanma tarihi belirlenir. Sahada eksik satırlar genellikle sabitleme ve kroki başlıklarında çıkar, çünkü bu ikisi düzenli kontrol ister. Planların neden bu noktalarda eksik kaldığını acil durum planı eksiklikleri yazımızda örneklerle ele aldık.
Plan ne zaman güncellenir?
Taşınma, tadilat, yeni kat ya da yeni depo düzeni deprem bölümünün beklemeden güncellenmesini gerektirir; çalışan sayısındaki artış da buna dahildir. Plan tehlike sınıfına göre belirlenen sürede bütünüyle yenilenirken deprem bölümü de yeniden gözden geçirilir. Yükümlülüklerin genel çerçevesini Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı sitesinde bulabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Deprem için ayrı bir plan hazırlamak gerekir mi?
Hayır. Deprem, acil durum planındaki senaryolardan biridir. Ayrı bir dosya yerine mevcut planın ilgili bölümlerine eklenir; böylece tek bir plan, tek bir ekip ve tek bir kroki düzeni korunur.
Deprem tatbikatı yangın tatbikatının yerine geçer mi?
Yönetmelik yılda en az bir tatbikat ister ve senaryo seçimini işyerine bırakır. İki senaryonun yıllar içinde dönüşümlü uygulanması ya da aynı yıl ikisinin birden yapılması iyi bir uygulamadır.
Küçük bir ofis de deprem senaryosu yazmalı mı?
Evet. İstanbul’daki her işyerinde deprem senaryosu planın parçasıdır. Küçük ofislerde senaryo sade olur: sabitleme, sarsıntı talimatı, toplanma alanı ve sayımı yapacak kişi yeterli çerçeveyi oluşturur.
Hızlı Özet
- İşyeri deprem planı, acil durum planının bir bölümüdür; ayrı bir dosya gerekmez.
- Senaryo risk değerlendirmesinden çıkar ve vardiya düzenini dikkate alır.
- Sabitleme, vana ve şalter düzeni önleyici tedbir olarak sorumlusuyla yazılır.
- Depremde tahliye sarsıntı bittikten sonra, kontrollü biçimde başlar; sayım basılı listeyle yapılır.
- Deprem senaryosu yılda en az bir tatbikatla sınanır ve bulgular plana işlenir.
Kısa Sözlük
- İşyeri deprem planı, acil durum planının deprem senaryosuna ait müdahale, tahliye ve toplanma düzenini anlatan bölümüdür.
- Kontrollü tahliye, sarsıntı bittikten sonra kaçış yolları kontrol edilerek yapılan sıralı çıkıştır.
- Sabitleme, dolap, raf ve ekipmanın devrilme ve kaymaya karşı duvara veya zemine tespit edilmesidir.
Sıradaki Adım
Kontrol tablosunu kendi planınıza uyguladıktan sonra eksik kalan satırlar için iletişim sayfamızdan bize ulaşın; deprem bölümünü sahada birlikte tamamlayalım.
[…] ayrıca anlatılmalıdır. Toplanma alanı da düşebilecek cisimlerden uzak seçilir. Ayrıntıyı işyeri deprem planı yazımızda adım adım […]
Comments are closed.