İşyeri Hekimi Neden Önemli? Küçük Firmaların Gözden Kaçırdığı 6 Durum

Güncelleme: Ekim 2026

İşyeri hekiminin faydaları, en çok her şeyin yolunda göründüğü küçük firmalarda gözden kaçar. Hekim, kimsenin şikâyet etmediği ama mevzuatın açıkça düzenlediği durumları zamanında yakalar: raporsuz işe başlatma, süresi dolan muayene, gece postası raporu, gebe ve genç çalışan takibi, kaza sonrası dönüş ve gürültülü bölümde işitme kontrolü. Bu altı durumun hiçbiri tek başına büyük görünmez; birlikte ise işvereni ciddi bir sorumluluğun içine sokabilir.

Aşağıda bu altı durumu, 2026’da İstanbul Anadolu Yakası’nda, Pendik Kurtköy’de faaliyet gösteren temsili bir firma üzerinden anlatıyoruz. Bu örnek, sahada sık görülen durumlardan derlenmiş temsili bir senaryodur. Firma adı, kişiler ve ayrıntılar gerçek değildir.

Birinci durum: yeni çalışan raporsuz işe başlıyor

Diyelim ki Kurtköy’de 22 çalışanlı bir firma var ve NACE kodu onu tehlikeli sınıfa yerleştiriyor. Yönetici “küçüğüz, bir sorun çıkmaz” diye düşünüyor. Pazartesi günü işe yeni giren iki çalışan, sağlık raporu olmadan doğrudan hatta başlıyor. Oysa tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde rapor olmadan işe başlatmak mümkün değildir.

Kural ne diyor?

6331 sayılı Kanun md. 15/2’ye göre tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki işlerde çalışacaklar, yapacakları işe uygun olduklarını belirten sağlık raporu olmadan işe başlatılamaz. Rapor, işyeri hekiminden alınır. Yani “önce başlasın, raporu sonra çıkartırız” yaklaşımının bu sınıflarda yeri yoktur. Kural, firmanın büyüklüğüne bakmaz.

Hekim farkı nasıl yaratır?

Hekim, işe alım takvimini önceden bildiğinde muayeneyi ilk günden önceye planlar. Böylece çalışan işe başlamadan kâğıdı tamamlamış olur. Firmanın yapması gereken tek şey, yeni çalışanın başlama tarihini birkaç gün önceden hekime ya da irtibat kişisine iletmektir. Bu küçük alışkanlık, ilk boşluğu tamamen kapatır.

İkinci durum: periyodik muayenenin tarihi kaçıyor

Aynı firmada çalışanların çoğu birkaç yıldır işyerinde ve kimse son muayene tarihini hatırlamıyor. Periyodik muayene, tehlikeli sınıfta en geç 3 yılda bir yapılır. Takvim tutulmadığında tarih sessizce geçer ve fark edildiğinde birkaç çalışanın muayenesi aynı anda gecikmiş olur. Geciken her muayene, ayrı bir eksik kayıt demektir.

Takvim neden kendiliğinden işlemez?

Periyodik muayene, olaya bağlı değildir; yani hatırlatan bir kaza ya da bir işe giriş yoktur. Bu yüzden ancak bir takvimle izlenebilir. Hekim ilk ziyaretinde çalışan listesini ve son muayene tarihlerini toplar, bir sonraki muayene tarihlerini tek tabloya işler. Takvim, yılın geri kalanında kendiliğinden hatırlatıcı olur.

Hekimin takdiri

Yönetmelikteki aralıklar en geç sınırlardır. İşyeri hekimi, muayene bulgularına ya da işin riskine göre süreyi kısaltabilir. Firmanın bir bölümünde toz yoğunsa, hekim o bölümdeki çalışanları daha sık izlemeye karar verebilir. Bu karar, yalnız takvimi ve sahayı birlikte bilen bir hekimin verebileceği bir karardır.

Üçüncü durum: kadın çalışan gece vardiyasına geçiyor

Sipariş yoğunlaşıyor ve firma bir gece vardiyası açıyor. Vardiyaya geçenler arasında iki kadın çalışan da var. Kimse bunun ayrı bir rapor gerektirdiğini bilmiyor. Oysa kadın çalışanların gece postasında çalışabilmesi için işe başlamadan önce işyeri hekiminden rapor alınması gerekir. Vardiya kararı, rapor sorusunu da beraberinde getirir.

Kuralın kaynağı

Kadın Çalışanların Gece Postalarında Çalıştırılma Koşulları Hakkında Yönetmelik md. 7, gece postasına başlamadan önce işyeri hekiminden, gece çalışmasında sakınca olmadığına dair rapor alınmasını öngörür. Rapor, vardiyaya başlamadan önce gizli sağlık dosyasında hazır olmalıdır. Konunun güncel ayrıntısını gece postası sağlık raporu yazımızda bulabilirsiniz.

Beklenmedik bulgu

Sahada en çok şaşırtan nokta şu: firma, gece vardiyasını bir üretim kararı olarak görür, sağlık kararı olarak değil. Hekim ise aynı kararı bir sağlık gözetimi olayı olarak okur. Vardiya planı hekimin masasına geldiğinde, rapor ihtiyacı kendiliğinden görünür hâle gelir. Bu yüzden vardiya planını hekimle paylaşmak bir alışkanlık olmalıdır.

Dördüncü durum: gebe ya da genç çalışanın takibi atlanıyor

Firmada bir çalışan hamile olduğunu bildiriyor, bir de yeni mezun genç bir çalışan işe başlıyor. Yönetici ikisini de diğer çalışanlarla aynı takvime koyuyor. Oysa çocuk, genç ve gebe çalışanlarda periyodik muayene en geç 6 ayda bir yapılır. Genel takvim, bu iki çalışan için yeterli değildir.

Neden ayrı bir aralık?

Mevzuat, bu grupları işin risklerine karşı daha yakından izlenmesi gereken çalışanlar olarak tanımlar. Altı aylık aralık bu yakın izlemenin bir ifadesidir. Hekim, bu çalışanların görevinin risklerini değerlendirir ve gerekirse görev düzenlemesi önerir. Karar her zaman hekimin değerlendirmesine dayanır; işveren bu kararı uygular.

Gizlilik burada daha da önemlidir

Gebelik gibi bir bilgi, çalışanın kişisel sağlık bilgisidir ve 6331 md. 15/4’e göre gizlidir. Hekim, işverene yalnız gereken görev düzenlemesini bildirir. Çalışan bu gizliliğe güvendiğinde durumu erken paylaşır. Erken paylaşılan bilgi de doğru planlamanın ilk şartıdır ve hem çalışanı hem işi korur.

Beşinci durum: kazadan dönen çalışan doğrudan eski işine başlıyor

Bir gün depoda bir çalışan ayağını incitiyor ve istirahat raporu alıyor. Raporu bitince, kimseye sormadan doğrudan eski işine dönüyor. Ağır kaldırma gerektiren bu iş, onun için henüz uygun olmayabilir. Bu karar, işverenin bilmeden üstlendiği bir sorumluluğa dönüşebilir. Çünkü dönüş kararı hekime sorulmadan veriliyor.

İşe dönüş muayenesi

6331 md. 15’e göre iş kazası, meslek hastalığı ya da sağlık nedeniyle tekrarlanan uzaklaşmalardan sonra çalışan talep ederse işe dönüşte muayene yapılır. Hekim, çalışanın işine uygun olup olmadığını değerlendirir. Firmanın görevi, çalışanı bu imkândan haberdar etmektir. Sürecin adımlarını işe dönüş muayenesi rehberimizde anlattık.

Raporuna aykırı çalıştırma

5510 sayılı Kanun md. 21/3, gerekli sağlık raporu olmadan veya raporuna aykırı çalıştıran işverenin geçici iş göremezlik ödeneğinden sorumlu tutulabileceğini düzenler. Ayrıntı için SGK kaynaklarına bakılabilir. Hekimin “bir süre ağır kaldırmasın” notu, bu riski önleyen basit ama bağlayıcı bir sınırdır.

Altıncı durum: gürültülü bölümde işitme kontrolü yapılmıyor

Firmanın bir bölümünde makineler sürekli çalışıyor ve çalışanlar gürültüye alışmış görünüyor. Kimse işitmeden şikâyet etmiyor. Oysa Gürültü Yönetmeliği’ne göre gürültüye maruz kalan çalışanlar işitme testinden, yani odyometriden geçirilir. Şikâyet olmaması, sorun olmadığı anlamına gelmez. Bazı değişimler ancak düzenli ölçüldüğünde görünür hâle gelir.

Sessiz bir kayıp

İşitme kaybı çoğu zaman yavaş ilerler ve çalışan bunu ancak ileri bir aşamada fark eder. Odyometri, bu değişimi erken görmeyi sağlar. Hekim, risk değerlendirmesinde gürültülü bölümleri belirler ve bu bölümlerdeki çalışanlar için tetkik planı yapar. Kararın dayanağı ölçümdür, tahmin değil.

Risk değerlendirmesine katkı

Hekim, odyometri sonuçlarını iş güvenliği uzmanıyla paylaşır ve önlemlerin gözden geçirilmesine katkı verir. Kulak koruyucunun doğru kullanılıp kullanılmadığı, gürültü kaynağının azaltılıp azaltılamayacağı birlikte değerlendirilir. Böylece muayene, yalnız bir kayıt değil, bir önleme aracı olur. Sonuçlar bir sonraki risk değerlendirmesine de girdi sağlar.

Bu altı durumun ortak ilkesi nedir?

Altı durumun ortak noktası, hiçbirinin şikâyetle başlamamasıdır. Hepsi bir takvimin, bir vardiya kararının ya da bir işe alımın içinde sessizce oluşur. İşyeri hekiminin faydası, bu sessiz anları sağlık gözetiminin parçası hâline getirmesidir. Tek ilke şudur: sağlık kararını olaydan önce vermek.

Aşağıdaki tablo, işyeri hekiminin faydalarını altı durum üzerinden, gözden kaçtığında ve hekimle yönetildiğinde ne olduğunu özetliyor.

Durum	Gözden kaçtığında	Hekimle yönetildiğinde
Raporsuz işe başlatma	Tehlikeli işte raporsuz ilk gün	Rapor ilk günden önce hazır
Kaçan periyodik muayene	Birden fazla gecikme birikir	Takvimle zamanında yapılır
Gece postası	Rapor aranmaz	Vardiya öncesi rapor alınır
Gebe ve genç çalışan	Genel takvimde kalır	6 aylık aralık izlenir
Kaza sonrası dönüş	Doğrudan eski işe	Uygunluk değerlendirilir
Gürültülü bölüm	Odyometri yapılmaz	Tetkik planlanır

Küçük firmalar için ek bir not

50’den az çalışanı olan az tehlikeli işyerinde işveren, Bakanlığın eğitimini tamamlarsa bazı hizmetleri kendisi yürütebilir. Ancak işe giriş ve periyodik muayeneler bu modelde de hariçtir. Yani en küçük firmada bile muayeneler bir hekimin işidir. Hekim süresinin ve hizmetin nasıl planlandığını işyeri hekimi hizmeti nasıl alınır rehberimiz anlatıyor.

Maliyet sorusu

Küçük firmaların sık sorduğu soru maliyettir. Hizmetin maliyeti çalışan sayısı, tehlike sınıfı ve tetkik kapsamıyla şekillenir; değişkenleri işyeri hekimi ücreti nasıl belirlenir yazımızda ele aldık. Sağlık gözetiminin maliyeti ise hiçbir durumda çalışana yansıtılamaz. “Rapor parasını çalışan versin” demek, mevzuatın açık kuralına aykırıdır.

Bu altı durumu kendi firmanızda hekimle birlikte gözden geçirmek için Akademik Başarı İş Sağlığı ve Güvenliği’nin işyeri hekimliği hizmeti sayfasını inceleyebilir ya da 0 216 771 60 72 numaralı hattan bize ulaşabilirsiniz. Ziyaret hazırlığı için işyeri hekimiyle verimli çalışmak, sağlığın işe etkisi için çalışan sağlığı ve verimlilik yazılarımıza bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Küçük bir firmada işyeri hekimi gerçekten gerekli mi?

Evet. Her işyeri, çalışan sayısı ne olursa olsun işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı hizmeti almakla yükümlüdür. Yalnız 50’den az çalışanlı az tehlikeli işyerinde Bakanlık eğitimini tamamlayan işveren bu hizmetleri kendisi yürütebilir; işe giriş ve periyodik muayeneler yine hekimde kalır.

Hekim ayda bir geliyorsa bu durumları nasıl yakalar?

Hekim, ilk ziyaretinde çalışan listesini, muayene tarihlerini ve vardiya düzenini toplar. Sonraki ziyaretlerde irtibat kişisinin ilettiği değişiklikler üzerinden takibi sürdürür.

Çalışanlar şikâyet etmiyorsa muayene ertelenebilir mi?

Hayır. Periyodik muayene aralıkları en geç sınırlardır ve şikâyete bağlı değildir. Şikâyet olmaması, muayene ihtiyacını ortadan kaldırmaz.

Hızlı Özet

• İşyeri hekiminin faydası, şikâyet olmadan oluşan boşlukları zamanında yakalamasıdır.
• Tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde rapor olmadan işe başlatılamaz.
• Gece postasına geçen kadın çalışan için işe başlamadan önce rapor alınır.
• Gebe, genç ve çocuk çalışanlarda periyodik aralık en geç 6 aydır.
• Gürültüye maruz kalan çalışanlar odyometriden geçirilir.

Kısa Sözlük

• Gece postası, gece döneminde yapılan çalışma vardiyasıdır.
• Odyometri, işitme düzeyini ölçen tetkiktir.
• Periyodik muayene, tehlike sınıfına göre belirlenen aralıklarla tekrarlanan sağlık muayenesidir.
• Geçici iş göremezlik ödeneği, iş kazası veya hastalık nedeniyle çalışamayan sigortalıya SGK tarafından ödenen ödenektir.

Sıradaki Adım

Firmanızdaki altı durumu tek bir ziyarette birlikte tarayalım. Talebinizi iletişim sayfamızdan iletebilir ya da 0 216 771 60 72 numaralı hattı arayabilirsiniz.